راه مدنیت: در حالی که سایۀ سنگین فقر و محدودیتهای مذهبی-سیاسی طالبان بر زندگی شهروندان افغانستان بیش از پیش سنگینی میکند، انتشار ویدیوی اعتراف اجباری دختری به نام «نوریه» که برای تامین معیشت خانواده با لباس پسرانه کار میکرد، موجی از خشم و انزجار را در میان نهادهای مدنی و سایر اقشار جامعه برانگیخته است.
«اتحاد فعالان حقوق بشر» با انتشار بیانیهای تند این اقدام طالبان را نمادی از «ورشکستگی اخلاقی» و مصداق بارز «آپارتاید جنسیتی» توصیف کرده است.
بر اساس بیانیۀ این نهاد، نوریه دختری است که به دلیل فقر مطلق و در غیاب نانآور، ناچار بوده با تغییر پوشش و در هیبت یک پسر در کافهای کار کند تا شکم خانوادهاش را سیر نماید. اتحاد فعالان حقوق بشر معتقد است که بازجویی و فیلمبرداری از این دختر، نه تنها نقض کرامت انسانی، بل شکنجه روانی و ارعاب شهروندان است.
در بخشی از این گزارش آمده: «طالبان در حالی یک دختر آسیبپذیر را بهدلیل پوشیدن لباس مردانه تحقیر میکنند که جنگجویان این گروه بارها در میدانهای نبرد برای فرار، از پوشش زنانه به عنوان سپر استفاده کردهاند.»
این بیانیه، رفتار طالبان را ریاکارانه خوانده و تاکید کرده که این گروه بر اساس قوانین بینالمللی هیچ صلاحیت حقوقی برای بازداشت و محاکمۀ شهروندان ندارد.
فقر ساختاری؛ ریشۀ اصلی تغییر پوشش دختران
متن این بیانیه حاکی از آن است که پدیدۀ «دختران پسرانهپوش» در افغانستان تحت سلطۀ طالبان، نه یک انتخاب آزادانه و نه یک جرم اخلاقی، بل راهکاری برای بقا در جامعهای است که زنان در آن از حق کار و آموزش محروم شدهاند.
فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که حذف سیستماتیک زنان از عرصههای اجتماعی، میلیونها خانواده را به زیر خط فقر کشانده و دختران را ناچار ساخته تا مسوولیتهای سنگین مردانه را در فضایی پر از هراس به دوش بکشند.
یکی از محورهای چالشبرانگیز این بیانیه، پرسش درباره سرنوشت کمکهای بشردوستانه است. اتحاد فعالان حقوق بشر با اشاره به وضعیت معیشتی نوریه، این سوال را مطرح کرده که با وجود سرازیر شدن میلیاردها دالر کمک جهانی، چرا خانوادههای نیازمند همچنان در فقر مطلق بهسر میبرند؟
این نهاد طالبان را به «حیفومیل» و «انحراف» کمکهای بینالمللی متهم کرده و از جامعۀ جهانی خواسته است تا در سازوکار توزیع این کمکها بازنگری جدی صورت گیرد.
اتحاد فعالان حقوق بشر در پایان بیانیه خود، ضمن درخواست برای آزادی فوری و بیقید و شرط نوریه، بر موارد زیر تاکید کرده است:
مستندسازی پرونده نوریه به عنوان جنایت حقوق بشری، شناسایی اقدامات طالبان به عنوان «آپارتاید جنسیتی» و «نسلکشی فرهنگی» وضرورت پاسخگویی طالبان در دادگاههای بینالمللی.
این بیانیه با این جملۀ تکاندهنده پایان مییابد: «تحقیر یک دختر فقیر نشانۀ قدرت نیست؛ بل اعتراف به ورشکستگی اخلاقی و سیاسی گروهی است که به جای قانون با وحشتافکنی حکومت میکند.»
منیژه کابلی
