راه مدنیت: نها «نی در تبعید» همزمان با ۱۳ فبروری؛ روز جهانی رادیو با انتشار اعلامیهای نسبت به وضعیت بحرانی این رسانه در افغانستان هشدار داد. این نهاد صنفی اعلام کرد که رادیو در این کشور از یک ابزار آگاهیبخش و متکثر به بزرگترین وسیله تبلیغاتی و ترویج دیدگاههای افراطی گروه طالبان تغییر ماهیت داده است.
در این گزارش با اشاره به پیشینه ۱۲۰ ساله رادیو در افغانستان، دوران دو دهه جمهوریت (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰) به عنوان «عصر طلایی» این رسانه توصیف شده است. در این دوره شمار ایستگاههای رادیویی از یک شبکه انحصاری در دوران اول طالبان به بیش از ۳۵۰ ایستگاه سراسری و محلی افزایش یافت. رادیوها در آن زمان نه تنها به زبانهای رسمی، بل به تمامی زبانها و گویشهای محلی برنامه پخش میکردند و نقش حیاتی در آموزش و تفریح روستاهای دورافتاده داشتند.
«نی در تبعید» در اعلامیه خود تاکید میکند که پس از بازگشت طالبان به قدرت و در پی توافق دوحه، آزادی بیان متحمل «بدترین آسیب تاریخی» خود شده است. طبق این گزارش، محدودیتهای اعمال شده شامل موارد زیر است:
ممنوعیت مطلق: قطع پخش موسیقی از تمامی فرستندهها.
حذف جنسیتی: ممنوعیت یا محدودیت شدید حضور زنان در رادیوهای بسیاری از ولایات.
سانسور بینالمللی: غیرفعال کردن دستگاههای پخش و تقویتکننده رادیوهای منطقهای و بینالمللی در داخل خاک افغانستان. “امروز رادیو در افغانستان به ابزار اشاعه اطلاعات نادرست گروه طالبان بدل شده است؛ اطلاعاتی که نه با واقعیتهای جهان امروز همسو است و نه با قرائتی فراگیر از دین.”
این گزارش در پایان یادآور میشود که بهرغم گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، رادیو به دلیل پوشش وسیع جغرافیایی، همچنان محبوبترین و در دسترسترین رسانه در افغانستان باقی مانده است. با این حال، تبدیل شدن این ظرفیت عظیم به ماشین پروپاگاندای حکومت فعلی، نگرانیهای عمیقی را در میان فعالان رسانهای و نهادهای حقوقبشری ایجاد کرده است.
گفتنی است که روز جهانی رادیو در سال ۲۰۱۱ توسط یونسکو نامگذاری شد، اما امسال در حالی در جهان گرامی داشته میشود که فرستندههای افغانستان صدای تکثر و زندگی را از دست دادهاند.
منیژه کابلی
