تازهترین اظهارات جان بولتون؛ مشاور پیشین امنیت ملی امریکا بار دیگر تنور گمانهزنیهای سیاسی در مورد آیندهٔ روابط پیچیده میان واشنگتن، کابل و تهران را داغ کرده است. بولتون در گفتگویی با «افغانستان اینترنشنال»، نسخهای عجیب برای «تطبیق» طالبان با معیارهای جهانی پیچیده است: همکاری برای سرنگونی نظام در ایران. اما این پیشنهاد تا چه حد با واقعیتهای روی زمین در افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان همخوانی دارد؟ در این گزارش تحلیلی، زوایای پنهان این موضعگیری را بررسی میکنیم.
معامله روی لبه تیغ: شرط سخت برای به رسمیتشناسی
بولتون با صراحت لهجه همیشگیاش، “تغییر رژیم” در ایران را کلید بازشدن قفل مشروعیت بینالمللی طالبان دانسته است. او مدعی است که اگر این گروه واقعا بهدنبال خروج از انزوا و جلب حمایت امریکاست، باید در جبههٔ مخالف همسایهٔ غربی خود بایستد.
به نظر میرسد واشنگتن با این سیگنالها میخواهد طالبان را در موقعیت انتخاب قرار دهد؛ انتخابی میان “همسایگی مسالمتآمیز با تهران” یا “قمار سیاسی با واشنگتن”، اما بولتون خود معترف است که طالبان از یک هراس بزرگ رنج میبرد: اینکه پس از ایران، نوبت خود آنها باشد.
دیپلماسی گروگانگیری؛ کالا یا ابزار فشار؟
آزادی اخیر یک شهروند امریکایی که با مانور تبلیغاتی همراه بود، از دید بولتون نه یک حرکت انسانی؛ بل یک “تجارت سیاسی” است. او هشدار میدهد که واشنگتن نباید در دام “باجدهی” بیفتد. در حالی که کابل ظاهرا این اقدام را نشانهای از حسن نیت برای تعامل یاد کرده است، تندروهای امریکایی آن را “کالاییسازی” جان اتباع خود میپندارند. بولتون تاکید دارد که پاداش دادن به رفتاری که از اساس نباید رخ میداد (بازداشت اتباع بیگانه)، تنها باعث تشویق به تکرار این رویه خواهد شد.
بنبست توافقنامه دوحه و سایه تروریسم
بخش بزرگی از بنبست فعلی، به عدم اجرای تعهدات مندرج در «توافقنامه دوحه» باز میگردد. بولتون با اشاره به گزارشهای استخباراتی و سازمان ملل، مدعی است که افغانستان بار دیگر به حیاط خلوت گروههای افراطی بدل شده است.
نقض حقوق زنان، نادیده گرفتن اقلیتها و حضور جنگجویان خارجی، دیواری بلند میان طالبان و کرسیهای بینالمللی کشیده است. بولتون معتقد است بدون یک چرخش ۱۸۰درجهای در این سیاستها، هیچ پولی از سوی امریکا به خزانهٔ کابل سرازیر نخواهد شد.
فرار از واقعیت یا استراتژی جدید؟
پیشنهاد بولتون مبنی بر همکاری طالبان علیه ایران، بیشتر به “تیری در تاریکی” میماند تا یک پلان دیپلماتیک واقعبینانه. طالبان در حال حاضر درگیر بحرانهای شدید اقتصادی و مشروعیت داخلی است و بعید به نظر میرسد که بخواهد با ورود به یک بازی استراتژیک علیه تهران، جبههٔ جدیدی از تنش را در مرزهای خود بگشاید.
واقعیت این است که طالبان به دنبال “به رسمیتشناسی ارزان” هستند، در حالی که واشنگتن به روایت بولتون به دنبال “تغییر بنیادین ماهیت” این گروه است. در این میان، افغانستان همچنان در برزخ میان فشارهای بینالمللی و ضرورتهای منطقهای باقی مانده است.
