
انتشار خبرهای تاییدنشده از توافق میان جبهه مقاومت ملی، جبهه آزادی و جریان به رهبری صلاحالدین ربانی، بیش از آنکه یک رخداد قطعی در میدان باشد، نشانهٔ آغاز یک «جنگ روانی جدید» میان جریانهای تبعیدی و حاکمیت طالبان است.
واکنش حسابشدهٔ عبدالحفیظ منصور؛ عضو پیشین مجلس نمایندگان افغانستان و چهرهٔ فرهنگی ناراضی جبههٔ مقاومت ملی در فیسبوک که هم خبر را بازنشر میدهد و هم بیدرنگ بر تایید نشدن آن صحه میگذارد، نشان میدهد که حلقههایی در درون جبهه مقاومت، به دنبال سنجش واکنش افکار عمومی و فشار آوردن بر رهبران خود برای شکستن بنبست کنونیاند.
مثلث جذاب و شکننده؟
نام بردن از سه ضلع «مقاومت ملی»، «آزادی» و «جمعیت اسلامی ربانی» در کنار هم، تصادفی نیست. در بیش از پنج سال گذشته، شکاف میان جبهه مقاومت ملی (به رهبری احمد مسعود) و جبهه آزادی (به رهبری یاسین ضیا) بر سر مرجعیت فرماندهی، شیوهٔ عملیات و تقسیم اعتبارهای سیاسی و مالی، بارها مانع از شکلگیری یک جبهه واحد شده است. در این میان، جناح صلاحالدین ربانی که با بدنهٔ سنتی جمعیت اسلامی و بخشی از سیاستمداران قدیمی پیوند دارد، همواره کوشیده که نقش چتر سیاسی را بازی کند، اما از داشتن بازوی نظامی مستقل در داخل کشور بیبهره بوده است.
طرح ائتلاف این سه جریان، در واقع تلاش برای معامله یک نیاز متقابل است: جریانهای مسلح برای خروج از انزوای دیپلماتیک به پشتوانهٔ سیاسی و حزبی نیاز دارند و جناح ربانی برای بقا در معادلات آینده، ناگزیر است به نیروهای میدانی تکیه کند.
با این حال، اشارهٔ صریح عبدالحفیظ منصور به ضرورت «اصلاحات درونی» در همین یادداشت کوتاه، پرده از واقعیتی تلخ برمیدارد: بیاعتمادی عمیق، حلقههای بسته تصمیمگیری و تکرار رفتارهای انحصارطلبانه دورهٔ جمهوریت، هنوز در بطن این جریانها زنده است و تا زمانی که این ساختارها جراحی نشوند، هیچ ائتلافی از مرحلهٔ «بیانیه و پست فیسبوکی» فراتر نخواهد رفت.
تقاطع با کابل؛ چرا هبتالله ناگهان از «وحدت» و «اهلیت» گفت؟
این تحرکات در بیرون از مرزها، دقیقا زمانی اوج گرفته که هبتالله آخندزاده؛ رهبر طالبان، در اقدامی کمسابقه به کابل آمد و در نشست دانشگاه کابل، کلیدواژههای «وحدت»، «اطاعت» و «سپردن کار به اهلش» را در قبال مخالفان سیاسی مطرح کرد.
خوانش سطحی از این سخنان، آن را یک چرخش نرم یا دعوت به آشتی ملی میبیند؛ اما در لایهٔ عمیقتر، سفر رهبر طالبان به کابل و طرح بحث وحدت، دو هدف مشخص را نشانه رفته است: نخست، مهار شکافهای درونی میان جناح قندهار و حلقههای ناراضی در کابل که در ماههای اخیر علنیتر شده بود؛ و دوم، خنثیسازی تلاشهای مخالفان برای تشکیل یک جبهه متحد در خارج از کشور. رهبر طالبان با مشروط کردن حضور مخالفان به «اهلیت» که معیار آن را خود امارت تعیین میکند (منظور طالبان از اهلیت، نه تخصص فنی؛ بلکه وفاداری و تبعیت بیقیدوشرط از امارت است تا تضاد آن با مشارکت سیاسی)، عملا به دنبال جذب فردیِ چهرههای بریده از مخالفان و شکستن صفوف ائتلافهای احتمالی است، نه تقسیم قدرت با یک جبههٔ سیاسی.
نقطهٔ تلاقی دو استراتژی
سیاست افغانستان اکنون در نقطهٔ حساسی ایستاده است. در یکسو، جریانهای مخالف دریافتهاند که ادامهٔ پراکندگی، آنها را به حاشیهٔ تاریخ میراند و از همین رو، حتا از یک «گمانهزنی رسانهای» دربارهٔ اتحاد سهجناح به عنوان اهرم امید و فشار استفاده میکنند. در سوی دیگر، کابل با درک اینکه انزوای مطلق و نارضایتیهای داخلی هزینهساز شده، به جای امتیاز دادن به جبههها، دست به یارگیری فردی با ادبیات «وحدت و اهلیت» زده است؛ چنانچه چهرههای سیاسی عمدتا پشتون دورهٔ جمهوریت مانند محمد حنیف اتمر و محمد عمر داوودزی نیز از اظهارات رهبر گروه طالبان استقبال کردند.
کوتاه سخن اینکه، سرنوشت این تقابل نه در پستهای شبکههای اجتماعی رقم میخورد و نه در سخنرانیهای تشریفاتی؛ بلکه به این بستگی دارد که آیا سه جریانِ یادشده حاضرند از منافع حزبی و فردی خود برای یک ساختار واقعی عبور کنند یا خیر؛ آزمونی که در دو دههٔ اخیر، بارها در آن شکست خوردهاند.
محمود حصاریان




