در پی افزایش بیسابقهٔ تنشها در منطقه، گزارشهای منابع منطقهای مستقل حاکی از آن است که ایران در واکنش به حملهٔ ایالات متحده و اسراییل بر یکی از مجتمعهای پتروشیمیاش، مرکز صنعتی الجبیل عربستان سعودی را هدف حمله قرار داده است؛ منطقهای که بهعنوان ستون فقرات صنعت نفت و پتروشیمی عربستان شناخته میشود.
الجبیل؛ بزرگترین قطب صنعتی عربستان سعودی با نزدیک به ۳۰۰شعبهٔ فعال صنعتی، نقش کلیدی در اقتصاد این کشور و بازار جهانی انرژی دارد. بر بنیاد آمار نهادهای بینالمللی، حدود ۷درصد از تولیدات پتروشیمی جهان در این منطقه متمرکز است؛ رقمی که نشاندهندهٔ جایگاه استراتژیک آن در زنجیره تأمین جهانی است.
در این میان، دو پالایشگاه بزرگ SATORP و SASREF نیز در الجبیل فعالیت دارند که در مجموع روزانه تا ۷۷۰هزار بشکهٔ نفت را تصفیه میکنند. افزون بر آن، شبکهٔ گستردهای از نیروگاههای برق و تاسیسات آبشیرینکن، زیرساختهای حیاتی این منطقه را تشکیل میدهند. مجموعهای از صنایع سنگین، از تولید کود کیمیاوی گرفته تا فولاد، آلومینیوم و مواد شیمیایی، الجبیل را به یک ابرکمپلکس صنعتی مبدل ساخته است.
بهگفتهٔ منابع مختلف، حملهٔ اخیر ایران به این منطقه، بخشی از این زیرساختها را هدف قرار داده و بهصورت قطع خسارات قابل توجهی بر جای گذاشته است؛ هرچند جزییات دقیق میزان خسارات هنوز بهگونه مستقل تایید نشده است.
این مجتمع عظیم صنعتی از طریق بندر صنعتی ملک فهد؛ یکی از مهمترین بنادر صنعتی عربستان به بازارهای جهانی وصل میشود. این بندر با داشتن ۳۴ اسکله و ظرفیت سالانه ۷۰میلیون تُن، نقش محوری در صادرات محصولات صنعتی و پتروشیمی ایفا میکند.
تحلیلگران باور دارند که این رویداد میتواند پیامدهای گستردهٔ اقتصادی در سطح جهان داشته باشد. هرگونه اختلال در تولید یا صادرات از الجبیل، بهطور مستقیم بر بازار انرژی و قیمت مواد اولیه تاثیر گذاشته و در نهایت میتواند موج تازهای از افزایش تورم جهانی را بهدنبال داشته باشد.
شرکت سابیک عربستان؛ غول پتروشیمی خاورمیانه با سهامداری آمریکا یکی از سرمایهگذاران بزرگ این شهرک صنعتی عظیم است. همچنین مجتمع Sadara با سهامداری شرکت آمریکایی داو کمیکال و پروژۀ آمیرال با سهامداری آرامکو و توتالانرژیز؛ از جمله پروژههای بزرگ پتروشیمی در الجبیل بهحساب میآیند.
در شرایطی که اقتصاد جهانی هنوز از شوکهای ناشی از جنگها و بحرانهای زنجیره تامین بهگونه کامل بیرون نشده، چنین تحولاتی میتواند بار دیگر بازارها را دچار بیثباتی سازد.
حمله بر الجبیل و پاسخهای متقابل، نشانهای از ورود تنشها به مرحلهای خطرناکتر ارزیابی میشود. اگر این روند ادامه یابد، نه تنها امنیت انرژی؛ بل ثبات سیاسی و اقتصادی منطقه و جهان نیز با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
در چنین وضعیتی، پرسش اساسی این است که آیا بازیگران منطقهای و بینالمللی خواهند توانست از گسترش بیشتر بحران جلوگیری کنند، یا اینکه جهان شاهد زنجیرهای از واکنشها خواهد بود که پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه هم رفته است.
فرشته باختری
