وحید عمر؛ مشاور ارشد روابط عامه و استراتژیک حکومت پیشین افغانستان، با اشاره به حضور اخیر مخالفان طالبان در تهران، معتقد است که حمایت ایران از جریانهای مخالف طالبان، حتا اگر در سطحی نمادین و نمایشی باشد، حامل پیامهای مهم و دارای اهمیت استراتژیک برای آینده مناسبات منطقهای است.
او در یادداشتی تحلیلی نوشته که طالبان با وجود موضعگیری آشکار در حمایت از ایران در جنگ اخیر با ایالات متحده و اسرائیل، نباید انتظار حمایت دایمی و یکجانبه تهران را داشته باشند؛ زیرا چنین رویکردی با منافع درازمدت جمهوری اسلامی ایران سازگار نیست.
به باور عمر، ایران خود را حامی شیعیان و فارسیزبانان منطقه میداند و حمایت انحصاری از حکومتی که از نگاه بسیاری این دو گروه را به حاشیه رانده است، نمیتواند با اهداف راهبردی بلندمدت تهران همخوانی داشته باشد.
او مینویسد که دل بستن طالبان به حمایت پایدار ایران از یک جریان تندرو سنی و غیر فارسیزبان، بیش از هر چیز ناشی از برداشت نادرست آنان از سیاست منطقهای جمهوری اسلامی است.
مناسباتی که بر محور تقابل با امریکا شکل گرفته است
وحید عمر معتقد است که همکاری و نزدیکی کنونی ایران و طالبان، عمدتا در چارچوب تقابل مشترک با ایالات متحده تعریف میشود. از این منظر هر اندازه احتمال رویارویی مستقیم میان تهران و واشنگتن کاهش یابد، زمینه برای سرد شدن روابط ایران و طالبان نیز بیشتر خواهد شد.
او پیشبینی میکند که در چنین شرایطی، ایران به تدریج به متحدان سنتی خود در افغانستان نزدیکتر شود و نقش فعالتری در حمایت از نیروهای مخالف طالبان ایفا کند؛ نیروهایی که در گذشته نیز از روابط تاریخی و سیاسی با تهران برخوردار بودهاند.
پاکستان؛ بازیگری تعیینکننده در معادلات منطقه
این مقام پیشین افغانستان، نقش پاکستان را نیز در معادلات کنونی مهم ارزیابی میکند.
به گفته او، اسلامآباد یکی از تضمینکنندگان اصلی روند مذاکرات میان ایران و ایالات متحده به شمار میرود و روابط نزدیکی با تهران دارد.
عمر استدلال میکند که چنین نزدیکی راهبردی، ناگزیر بر مناسبات ایران و طالبان نیز تاثیر خواهد گذاشت.
به باور او، پاکستان اکنون عملا در وضعیت تقابل با طالبان قرار گرفته و از هر ابزار و اهرم فشاری برای مهار این گروه استفاده میکند. در چنین وضعیتی، بعید به نظر میرسد که ایران برای حفظ روابط با طالبان، مناسبات راهبردی خود با پاکستان را به خطر بیندازد.
افزایش فشارهای امنیتی بر طالبان
وحید عمر در بخش دیگری از تحلیل خود، به تحولات امنیتی اخیر در پاکستان و افغانستان اشاره میکند. او حمله هفته گذشته در کراچی، حمله گسترده در گوادر و اعلام استقلال جماعتالاحرار را نشانههایی از امنیتیتر و نظامیتر شدن فضای منطقه میداند.
به گفته او، پاکستان همچنان از حمایت آشکار ایالات متحده برخوردار است و واشنگتن نیز در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد بر حق این کشور برای دفاع از خود تاکید کرده است.
از نگاه عمر، پاکستان در مقایسه با طالبان از ظرفیت دیپلماتیک و سیاسی بیشتری برخوردار است و میتواند در جهت تاثیرگذاری بر سیاستهای تهران عمل کند.
او همچنین معتقد است که طالبان در مرحله کنونی با فشارهای غیرمنتظرهای روبهرو خواهند شد. تحولات بدخشان و حملات مکرر پاکستان در داخل خاک افغانستان، به گفته او روایت ثبات و امنیت مطلق تحت حاکمیت طالبان را با چالش مواجه ساخته است و احتمال میرود این فشارها در ماههای آینده افزایش یابد.
هشدار نسبت به غرور سیاسی طالبان
وحید عمر در پایان، نسبت به آنچه «غرور سیاسی طالبان» میخواند هشدار میدهد. او میگوید طالبان خود را شکستناپذیر میدانند، اما تجربه تاریخی نشان داده است که بسیاری از حکومتها تا واپسین لحظات، متوجه آسیبپذیری و امکان شکست خود نمیشوند.
این تحلیل در شرایطی مطرح میشود که تحولات منطقهای از روابط ایران و امریکا گرفته تا تنشهای فزاینده میان پاکستان و طالبان، چشمانداز سیاسی و امنیتی افغانستان را وارد مرحلهای تازه و پیچیده کرده است؛ مرحلهای که میتواند بر آرایش نیروها و ائتلافهای منطقهای تاثیرگذار باشد.
فرشته باختری
