در روزهای ۲۰ و ۲۱ سپتامبر، هوتل مجلل «ملی‌ا میلانو» در شهر میلان ایتالیا میزبان یک رویداد بین‌المللی مد بود؛ رویدادی که طراحان و نمایندگانی از ۲۱ کشور جهان در آن، بخشی از فرهنگ و هویت سرزمین‌های‌شان را از طریق لباس و هنرهای دستی به نمایش گذاشتند.

در میان این روایت‌های متنوع فرهنگی، افغانستان نیز حضوری متفاوت داشت؛ حضوری که تنها به نمایش چند دست لباس سنتی محدود نمی‌شد و برای برگزارکنندگان و حاضران، روایتی از فرهنگ، هویت و جایگاه زنان افغانستان را با خود داشت.

این حضور به دعوت شارا شیمانسکا؛ بنیان‌گذار برند ایتالیایی Ssassy Italy و با حضور نیلوفر ایوبی؛ فعال و چهره فرهنگی افغانستان، شکل گرفت.

ایوبی با همکاری این طراح ایتالیایی، مجموعه‌ای از لباس‌های سنتی افغانستان و زیورآلات دست‌ساز را به این رویداد آورد؛ لباس‌هایی که در جریان برنامه توسط مدل‌ها پوشیده شد و بخشی از هنر پوشاک و صنایع دستی افغانستان را در یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز مد اروپا به نمایش گذاشت.

اما برای ایوبی، این حضور تنها یک رویداد مد نبود. وی در گفت‌وگو با «راه مدنیت» گفت که هدف‌اش از شرکت در این برنامه، فراتر از معرفی لباس‌های سنتی افغانستان بوده است.

به گفته او، حضور زنان و هنر افغانستان در چنین فضاهایی می‌تواند یادآور این باشد که محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان، به معنای پایان حضور و آفرینش آنان نیست.

ایوبی افزود: «حذف زنان از جامعه، هرگز به‌معنای حذف هویت، تاریخ و صدای آنان نیست.»

در این مجموعه، شماری از لباس‌ها با قطعاتی از هنر و سوزن‌دوزی زنان افغانستان تزیین شده بود؛ آثاری که از سوی زنان هنرمند افغان تهیه شده‌اند.

به باور برگزارکنندگان، انتقال این آثار به صحنه‌ای در اروپا فرصتی بود تا بخشی از هنر بومی افغانستان، هم‌زمان با روایت وضعیت زنان این کشور در برابر مخاطبان بین‌المللی قرار گیرد.

این حضور در شرایطی صورت می‌گیرد که زنان و دختران افغانستان با محدودیت‌های گسترده‌ای در زمینه آموزش، کار و مشارکت در زندگی عمومی روبه‌رو هستند.

به همین خاطر حضور یک چهره فرهنگی زن افغان در یک رویداد بین‌المللی و نمایش آثاری که با هنر و کار زنان افغانستان پیوند دارد، برای برخی فعالان فرهنگی و حقوق زنان، معنایی فراتر از یک برنامه مد دارد.

بتول حیدری؛ نویسنده و فعال فرهنگی در واکنش به این رویداد نوشت که «نیلوفر ایوبی، صدای زنان افغانستان در هفته مد میلان است.»

تصاویر منتشرشده از این برنامه، مدل‌هایی را با لباس‌های مخمل سیاه و سفید، سوزن‌دوزی‌های طلایی، پارچه‌های سنتی رنگارنگ و زیورآلات نقره‌ای نشان می‌دهد. در این تصاویر، عناصر آشنای پوشاک و زیورآلات سنتی افغانستان در کنار فضای مد معاصر اروپا قرار گرفته‌اند؛ ترکیبی که گذشته و حال را در یک قاب به هم پیوند می‌دهد.

برای بسیاری از زنان افغانستان، هنرهای دستی تنها بخشی از میراث فرهنگی نیست؛ بل یکی از معدود عرصه‌هایی است که در آن می‌توانند مهارت، خلاقیت و روایت خود را حفظ کنند. سوزن‌دوزی، بافندگی، طراحی لباس و ساخت زیورآلات سنتی، نسل‌به‌نسل منتقل شده و هم‌چنان بخشی از حافظه فرهنگی افغانستان را زنده نگه داشته است.

حضور این آثار در میلان بیش از آن‌که فقط نمایش چند لباس سنتی باشد، در واقع انتقال بخشی از این حافظه فرهنگی به فضایی تازه است؛ جایی که سوزن‌دوزی‌های زنان افغانستان در کنار طراحی‌های معاصر، روایت دیگری از افغانستان ارائه می‌کنند؛ روایتی که در آن، زنان تنها موضوع یک داستان نیستند؛ بلکه خود بخشی از راویان آن‌اند.

با تاکید می‌توان گفت در شرایطی که فضای حضور زنان در افغانستان روزبه‌روز محدودتر شده است، انتقال هنر و روایت آنان به صحنه‌های فرهنگی بیرون از کشور، می‌تواند به یکی از راه‌های حفظ و بازتاب این صدا تبدیل شود.

گفتنی است که «میلان» در این دو روز، تنها میزبان یک مجموعه لباس سنتی افغانستان نبود؛ بل بخشی از هنر و روایت زنانی را نیز میزبانی کرد که با وجود محدودیت‌ها، هم‌چنان می‌آفرینند، روایت می‌کنند و می‌کوشند جایگاه خود را در حافظه فرهنگی افغانستان حفظ کنند.

عکس‌ها: ارسالی از نیلوفر ایوبی