هم‌زمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، شماری از جنبش‌های اعتراضی زنان، فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر، نظامیان پیشین، اعضای جامعه رنگین‌کمانی، رسانه‌ها و آزادی‌خواهان، در پاکستان گردهم آمدند تا از آنچه در پنج سال گذشته بر مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران گذشته است، سخن بگویند.

این برنامه اعتراضی (برای مشاهده ویدیوی برنامه، روی خط آبی کلیک کنید👉) با با ابتکار و حمایت جنبش زنان عدالت‌خواه و با همکاری چندین جنبش و نهاد اجتماعی برگزار شد؛ برنامه‌ای که در آن سخنرانی، اجرای هنری، نمایشگاه اعتراضی و بخش «مایک آزاد» در کنار هم قرار گرفت تا روایت‌های متفاوتی از پنج سال حاکمیت طالبان ارایه شود.

فضای برنامه از همان آغاز، رنگ و بوی اعتراضی داشت. زهرا موسوی؛ گرداننده مراسم، برنامه را آغاز کرد و پس از آن نمایندگان جنبش‌های اعتراضی، فعالان و نظامیان پیشین، از جمله شهلا عارفی، ادا بارز، صمیمه امیری، نورمرجان، فاطمه بختیاری، دریا نشاط، منیر احمد صادقیار، لطیفه شجاعی، سمیه امانی و سحر نیکزاد سخنرانی کردند.

محور اصلی سخنرانی‌ها وضعیت زنان و دختران افغانستان، محدودیت‌های اعمال‌شده بر زندگی اجتماعی آنان، سرکوب مردم و پیامدهای پنج سال حاکمیت طالبان بود. سخنرانان هم‌چنین بر ادامه مبارزه برای آزادی، عدالت و حقوق زنان افغانستان تاکید کردند.

اما روایت این مراسم تنها در سخنرانی‌ها خلاصه نشد. در ورودی سالن، نمایشگاهی اعتراضی برپا شده بود؛ نمایشگاهی که با استفاده از اشیای ساده، بخشی از واقعیت زندگی مردم افغانستان را روایت می‌کرد.

یک چمدان نماد مهاجرت و آوارگی بود؛ لباس، کیف و کفش، یادآور زندگی‌هایی که در پی تحولات افغانستان از هم گسسته‌اند و در میان این اشیا، کتاب مکتب زنجیرشده بیش از همه توجه را به خود جلب می‌کرد؛ تصویری نمادین از دخترانی که از رفتن به مکتب محروم شده‌اند.

در بخش دیگری از نمایشگاه، شمع و گل‌های پرپرشده، نقاشی‌هایی از زنان سرکوب‌شده و تصویر مرتضی کریمی؛ جوانی که در جریان اعتراضات هرات توسط طالبان کشته شد به نمایش گذاشته شده بود. نمایشگاه در واقع روایتی تصویری از سوژه‌هایی بود که در سخنرانی‌ها نیز بارها تکرار شدند: مهاجرت، محرومیت، سرکوب، از دست دادن و مقاومت.

در قسمتی دیگر، پلات‌کارت‌هایی با عنوان «برای افغانستان» در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفت تا هرکس پیام، خواست یا حرف دل خود را بنویسد و با امضای خود ثبت کند.

اعتراض با زبان تئاتر، شعر و موسیقی

هنر نیز بخش مهمی از این برنامه بود. اعضای جنبش زنان عدالت‌خواه تئاتری با موضوع اشغال افغانستان و مبارزه زنان اجرا کردند؛ نمایشی که روایت اعتراضی زنان را از قالب سخنرانی خارج و به صحنه منتقل کرد.

بتول هاشمی «نامه مکتب» را خوانش کرد؛ روایتی که با موضوع محرومیت دختران افغانستان از آموزش پیوند داشت.

پس از آن، شفیقه هنردوست؛ عضو جنبش «پنجره امید» موسیقی زنده اجرا کرد و مبارکه مهندس، عضو جنبش «روزنه امید»، شعر «وطن» را دکلمه کرد.

در این بخش، شعر و موسیقی در کنار روایت‌های اعتراضی قرار گرفتند؛ وطن، مکتب و زنان افغانستان سه مضمون تکرارشونده‌ای بودند که بخش هنری مراسم را به بخش اعتراضی آن پیوند می‌دادند.

«ما فراموش نمی‌کنیم»

در بخش پایانی برنامه، زهرا موسوی با عنوان «ما فراموش نمی‌کنیم…» بخش «مایک آزاد» را راه‌اندازی کرد.

این بخش فرصتی بود برای کسانی که در بخش رسمی برنامه امکان سخنرانی نیافته بودند تا دیدگاه، احساس و پیام خود را با دیگر شرکت‌کنندگان در میان بگذارند.

پس از آن، فضای برنامه با شعارهای اعتراضی همراه شد. شرکت‌کنندگان شعارهایی از جمله «هبت‌الله قاتل است، امارت‌اش باطل است»، «تحصیل، کار، آزادی» و «توقف آپارتاید جنسیتی» سر دادند و بر ادامه مبارزه برای آزادی، عدالت و حقوق زنان افغانستان تاکید کردند.

در کنار برنامه اعتراضی، کمپاین «زنان افغانستان را کمک کنید» نیز راه‌اندازی شد. برگزارکنندگان در این کمپاین خواستار حمایت از زنان افغانستان و رساندن صدای آنان به جامعه جهانی شدند.

این گردهمایی در پنجمین سالگرد حاکمیت طالبان، تصویری از یک جامعه مهاجر و معترض را به نمایش گذاشت؛ جامعه‌ای که در آن، چمدان نشانه آوارگی، کتاب زنجیرشده نشانه محرومیت از آموزش و شمع و گل نشانه یادآوری قربانیان بود.

با این حال، پیام پایانی مراسم تنها روایت گذشته نبود. شعارهای «تحصیل، کار، آزادی» و تاکید بر ادامه مبارزه نشان می‌داد که برای برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان، پنج سال گذشته نه پایان یک روایت؛ بل بخشی از مبارزه‌ای است که هم‌چنان ادامه دارد.

این برنامه با حمایت جنبش زنان عدالت‌خواه و با همکاری نهادها و جنبش‌های زیر برگزار شد:

جنبش زنان عدالت‌خواه، شبکه حرکت زنان، جنبش فانوس آزادی زنان افغانستان، جنبش پنجره امید زنان، جنبش راه آزادی زنان افغانستان، سازمان اجتماعی روزنه امید، کانون آزادی افغانستان و جنبش زنان افغانستان برای برابری.

یادداشت: ظریفه سالنگی؛ فعال حقوق بشر و مسوول کمیته فرهنگی جنبش زنان عدالت‌خواه در ارایه معلومات این گزارش همکاری کرده است.
منیژه کابلی