نرگس نهان؛ فعال حقوق زنان، در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره وضعیت افغانستان، با انتقاد از آنچه «بی‌عملی جامعه جهانی» در برابر محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران خواند، خواستار اقدامات مشخص سیاسی، حقوقی و بشردوستانه برای رسیدگی به بحران افغانستان شد.

نهان که در پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در برابر اعضای شورای امنیت سخن می‌گفت، وضعیت کنونی کشور را فراتر از یک بحران حقوق بشری و بشردوستانه دانست و تاکید کرد که ریشه بحران افغانستان سیاسی است و حل آن نیز به یک روند سیاسی معتبر، فراگیر و تحت رهبری افغان‌ها نیاز دارد.

او در آغاز سخنانش گفت که پنج سال پس از سقوط جمهوری اسلامی افغانستان، فاصله میان تعهدات مطرح‌شده در شورای امنیت و واقعیت زندگی مردم در داخل افغانستان بیشتر شده است. به گفته او، صدای زنان افغانستان بارها شنیده شده، اما به درخواست‌های آنان در سطح عملی پاسخ کافی داده نشده است.

«زن بودن جرم است»

نهان در بخش احساسی سخنانش، سه نقل ‌قول از زنان افغانستان را با اعضای شورای امنیت در میان گذاشت که به گفته خودش پس از گفت‌وگو با خواهرانش در افغانستان دریافت کرده است.

یکی از این زنان گفته است: «وقتی به سخنان جامعه جهانی درباره زنان افغانستان گوش می‌دهم، احساس می‌کنم در میان درد می‌سوزم و کسی برای چند دقیقه یک رمان می‌خواند تا مرا از دردم دور کند.»

زن دیگری وضعیت زنان در افغانستان را چنین توصیف کرده است: «زن بودن جرم است و زن به دنیا آمدن در افغانستان، جرم بزرگ‌تری است.»

سومین پیام نیز این پرسش بود: «آیا پنج سال برای قانع کردن جهان کافی نیست که طالبان تغییر نکرده‌اند و تغییر نخواهند کرد؟»

نهان گفت این سخنان بازتاب‌دهنده درد زنانی است که از آموزش، کار، مشارکت اجتماعی و امکان تحقق رویاهای خود محروم شده‌اند.

درخواست برای به‌رسمیت‌شناختن «آپارتاید جنسیتی»

وزیر پیشین معادن و پترولیم افغانستان در بخش دیگری از سخنانش، محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران را «زن‌کشی سیاسی» و «بدترین شکل آپارتاید جنسیتی» توصیف کرد.

او گفت طالبان در پنج سال گذشته ده‌ها فرمان و دستور صادر کرده‌اند که زنان و دختران را از حقوق اساسی و آزادی‌های بنیادین محروم کرده است.

نهان هم‌چنین هشدار داد که محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان تنها پیامدهای اجتماعی و حقوق بشری ندارد؛ بل بر نظام صحی افغانستان نیز تاثیر خواهد گذاشت. او به پیش‌بینی یونیسف درباره کاهش شمار نیروهای زن در بخش صحی افغانستان اشاره کرد و گفت این کشور تا سال ۲۰۳۰ با کمبود جدی نیروی انسانی زن در بخش صحی روبه‌رو خواهد شد.

او هم‌چنین با استناد به آمار صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، درباره افزایش مرگ‌ومیر مادران در افغانستان هشدار داد و گفت بسیاری از این مرگ‌ها ناشی از شرایط قابل پیش‌گیری و درمان است.

هشدار درباره وضعیت آموزش و افراط‌گرایی

نهان در ادامه سخنانش گفت بحران افغانستان تنها زنان و دختران را متاثر نکرده و وضعیت پسران نیز در پنج سال گذشته تغییر کرده است.

او با اشاره به افزایش شمار مدارس دینی و تغییر محتوای آموزشی در افغانستان، درباره پیامدهای این وضعیت و احتمال افزایش گرایش‌های افراطی هشدار داد.

نهان هم‌چنین مدعی شد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان بار دیگر در حال تبدیل‌شدن به محل فعالیت گروه‌های تروریستی بین‌المللی و مرکزی برای آموزش هزاران جوان در مدارس دینی است.

این بخش از سخنان نهان در حالی مطرح شد که مساله حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان نیز از موضوعات مطرح‌شده در نشست شورای امنیت بود.

تاکید بر راه ‌حل سیاسی

یکی از محورهای اصلی سخنان نرگس نهان، ضرورت آغاز یک روند سیاسی فراگیر برای افغانستان بود. او گفت بحران حقوق بشری و بحران سیاسی افغانستان را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد و رسیدگی به حقوق زنان نیز باید در چارچوب یک روند سیاسی فراگیر صورت گیرد.

به گفته نهان، چنین روندی باید «معتبر، فراگیر و تحت رهبری افغان‌ها» باشد و زنان و مردان از گروه‌های مختلف قومی و مذهبی بتوانند در آن درباره آینده کشور گفت‌وگو کنند.

او هم‌چنین گفت که جامعه مدنی، زنان و جریان‌های سیاسی افغانستان، با وجود کاهش حمایت بین‌المللی در حال نزدیک‌شدن به اهداف مشترک هستند.

نهان در عین حال گفت طالبان تاکنون علاقه‌ای به مشارکت در یک روند سیاسی از خود نشان نداده‌اند؛ اما مخالفت طالبان نباید موجب شود افغانستان از اولویت‌های جامعه جهانی خارج شود.

او خطاب به اعضای شورای امنیت گفت: «آوردن طالبان به میز مذاکره، مسوولیتی است که بر عهده دیگران، از جمله اعضای این شورا، قرار دارد.»

سه پیشنهاد مشخص به شورای امنیت

نرگس نهان در بخش پایانی سخنانش سه پیشنهاد مشخص را با اعضای شورای امنیت مطرح کرد: نخست؛ اقدام حقوقی و سیاسی برای حمایت از زنان افغانستان. او خواستار تصویب قطع‌نامه‌ای شد که تبعیض نهادینه‌شده علیه زنان و دختران افغانستان را به رسمیت بشناسد و از تلاش‌های آنان برای عدالت و پاسخگویی حمایت کند.

نهان هم‌چنین خواستار حمایت از روندهای حقوقی مرتبط با افغانستان، از جمله پی‌گیری پرونده افغانستان در دیوان بین‌المللی دادگستری و اقدامات دیوان کیفری بین‌المللی در قبال رهبران طالبان شد. او از کشورهای عضو نیز خواست «آپارتاید جنسیتی» را در مورد افغانستان به رسمیت بشناسند و آن را در چارچوب حقوق بین‌الملل به عنوان جنایت علیه بشریت جرم‌انگاری کنند.

دوم؛ حمایت از یک روند سیاسی فراگیر. او بازنگری راهبردی ماموریت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) و روند دوحه را فرصتی برای پیشبرد یک روند سیاسی فراگیر دانست و خواستار مشارکت طالبان، گروه‌های سیاسی، جامعه مدنی و زنان افغانستان، چه در داخل کشور و چه در خارج شد.

سوم؛ افزایش کمک‌های بشردوستانه. نهان از جامعه جهانی خواست برنامه پاسخ بشردوستانه افغانستان برای سال ۲۰۲۶ را که به گفته او به حدود ۱.۷میلیارد دالر نیاز دارد، به‌طور کامل تامین مالی کند و کمک‌ها به‌صورت هدفمند به آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه برسد.

«همبستگی باید به اقدام منجر شود»

نهان در پایان سخنانش گفت زنان افغانستان دیگر توان تحمل یک سال انتظار برای تصمیم‌گیری جامعه جهانی درباره نحوه تعامل با افغانستان و طالبان را ندارند. او خطاب به شورای امنیت گفت که جامعه جهانی از وضعیت افغانستان آگاه است و مساله اصلی این است که آیا این آگاهی به اقدام عملی منجر خواهد شد یا خیر.

نهان تاکید کرد که زنان افغانستان در پنج سال گذشته تنها قربانیان منفعل نبوده‌اند؛ بل در زمینه سازماندهی، دادخواهی، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر، کمک‌رسانی و تعامل با دولت‌ها، پارلمان‌ها و نهادهای بین‌المللی فعالیت کرده‌اند.

او گفت فعالان زن افغانستان اکنون روی تدوین نقشه راهی برای عدالت و مصالحه کار می‌کنند که بر پاسخگویی، گفت‌وگوی میان‌افغان‌ها و ایجاد یک مسیر سیاسی برای آینده افغانستان تمرکز دارد.

سخنان خانم نهان در نشست شورای امنیت در حالی مطرح شد که نمایندگان چندین کشور نیز در این نشست بر محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران افغانستان و ضرورت مشارکت آنان در آینده سیاسی کشور تاکید کردند. نماینده بریتانیا نیز در سخنان خود تبعیض سیستماتیک طالبان علیه زنان و دختران را محکوم کرد و از ادامه حمایت از ماموریت سازمان ملل در افغانستان سخن گفت.

فرشته باختری