گرامیداشت زبان اوزبیکی؛ زبانی که مدنیت ساخت
(گزارش ویژه از بزرگداشت روز ملی زبان اوزبیکی در آرنهیم هالند؛ دیاسپورای افغانستانی از هویت، تاریخ و بی‌مهری‌های دو قرن اخیر سخن گفتند)
شنبه‌روز ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۶، شهر آرنهیم در شرق هالند شاهد گردآمدن بیش از ۱۲۰تن از چهره‌های فرهنگی، سیاسی، دانشگاهیان و فعالان مدنی افغانستانی مقیم اروپا بود؛ همایشی که به مناسبت ۲۹میزان؛ روز ملی زبان اوزبیکی و به همت جریان سیاسی-اجتماعی «برلیک یولی» (راه وحدت) برگزار شد. این برنامهٔ نمادین تریبونی شد برای بازخوانی نقش زبان اوزبیکی در حوزهٔ تمدنی منطقه و روایتی از چالش‌های تاریخی آن.
بازخوانی یک میراث؛ از امیر علی‌شیر نوایی تا امروز
برنامه با پخش ترانه ملی اوزبیکی و گردانندگی لطف‌الله اظهر و خان‌تُرک آغاز شد. پس از خوش‌آمدگویی سهیلا زحمت؛ مسوول شورای سراسری زنان افغان در هالند و سخنان محمد صالح اکبری به نمایندگی از برلیک یولی دربارهٔ اهمیت انسجام دیاسپورا، محور اصلی سخنرانی‌ها بر ابعاد تاریخی و ادبی زبان تورکی-اوزبیکی متمرکز شد.
سخنرانان برنامه؛ از جمله پروفیسور بسم‌الله توردیقل میمنگی، داوود علی نجفی، عبدالاحد فرزام، توفیق اُرزگانی، صالحه هولکر، احمد جاوید کیوان، نجیب عثمان و غلام‌نبی حیدری، هر یک از زاویه‌ای به این موضوع پرداختند. نقطهٔ اشتراک سخنان آنان، تاکید بر نقش اندیشمندان و امپراتوران تورک، به ویژه چهره‌هایی چون امیر علی‌شیر نوایی و ظهیرالدین محمد بابر در شکل‌گیری مدنیت و ادبیات منطقه بود. در کنار این یادآوری تاریخی، سخنرانان به بی‌مهری‌ها و سیاست‌های تبعیض‌آمیزی که در طول بیش از دو قرن گذشته علیه زبان و فرهنگ اوزبیکی اعمال شده، اشاره کرده و بر ضرورت روایت‌گری منصفانه تاریخ تاکید نمودند.
در بخش دیگری از همایش، پیام‌های تبریکی از سوی فعالان حقوقی و فرهنگی خوانده شد و پیام‌های ویدیویی دوکتور نظیف‌الله شهرانی و سردار محمد رحمان‌اوغلی نیز به نمایش درآمد.
«تولد در دل آتش»؛ روایتی تلخ از روزگار نبرد و فساد
یکی از بخش‌های قابل توجه این همایش، رونمایی و معرفی کتاب خاطرات استاد خال‌محمد شجاع با عنوان «تولد در دل آتش» بود. این اثر که توسط پروفیسور توردیقل میمنگی معرفی شد، روایتی عریان از تجارب نویسنده و ساختارهای فسادآلود در دورهٔ جمهوریت پیشین ارایه می‌دهد. خال‌محمد شجاع خود نیز در سخنانی، گوشه‌هایی از این روایت‌های تلخ را برای حاضران تشریح کرد.
رنگ، قلم و نوای محلی
بخش دوم جشنواره به فرهنگ زنده و هنرهای بصری اختصاص داشت. نمایشگاه خوش‌نویسی و خطاطی آثار استاد عبدالحکیم کریم‌زاده توجه اشتراک‌کنندگان را به خود جلب کرد. در سوی دیگر، هنرمندان جوان؛ میرویس قاسمی، قیس قاسمی، فواد امیری و محمد شریف هاشمی با اجرای زندهٔ شعر و موسیقی محلی، فضایی صمیمی به همایش بخشیدند. سفر به دنیای فرهنگ اوزبیکی با میزهای آراسته از غذاها و شیرینی‌های سنتی، به ویژه قابلی پلو اوزبیکی تکمیل شد.
قدردانی از نیم قرن ایستادگی
پایان‌بخش این همایش، پاسداشت سه دهه تلاش و مبارزه فرهنگی بود. جریان برلیک یولی توسط عنایت‌الله کمال (معاون پیشین لوی سارنوالی افغانستان) از نیم قرن خدمات علمی و اجتماعی پروفیسور توردیقل میمنگی، محمد صالح اکبری و مولاناپژوه نوروز علی حمیدی با اهدا و توزیع تقدیرنامه‌ها تجلیل کرد.
این جشنواره با سخنان بهادری عطایی؛ معاون فرهنگی برلیک یولی و قدردانی از حضور گرم مهمانان به کار خود پایان داد.
گزارش: فرشته باختری
عکس‌ها: ارسالی از عبدالله رسولی
