تخریب یادبود امیر علیشیر نوایی؛ واکنش تند مارشال دوستم و نگرانی از تکرار چرخه حذف فرهنگی
تخریب یادبود او در مزار شریف، به عنوان سمبول یک پیوند تاریخی و فرهنگی، بهمثابه حملهای به حافظه تاریخی و هویت قومیفرهنگی بخش بزرگی از جامعه تفسیر میشود
راه مدنیت: تخریب تندیس یادبود امیرعلیشیر نوایی؛ شاعر و سیاستمدار برجسته سده پانزدهم میلادی بهدست طالبان در شهر مزار شریف، موجی از واکنشها را برانگیخته است.
در تازهترین واکنش، مارشال عبدالرشید دوستم، رهبر و بنیانگذار حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان، این اقدام را «توهینآمیز، نابخردانه و تحقیرآمیز» توصیف کرده است.
دوستم در بیانیهای گفته که از بین بردن یادمان این شاعر و اندیشمند بزرگ برای بسیاری «غیرقابل تحمل و تحقیر دور از انتظار» میباشد.
به باور او، امیر نوایی نهتنها از شخصیتهای کلیدی در بنیانگذاری و شکلدهی به هویت فرهنگی مزار شریف بود، بل یکی از ستونهای اصلی ادب و اندیشه در جهان ترکزبانان محسوب میشود.
میراث فرهنگی و حساسیت قومی
امیر علیشیر نوایی، وزیر و مشاور سیاسی در دربار سلطان حسین بایقرا تیموری، یکی از چهرههای برجسته ادبیات ترکجغتایی است. او با نگارش آثار منظوم و منثور، زبان جغتایی را به سطحی از شکوفایی رساند که بعدها الهامبخش ادبیات اوزبیکی و دیگر شاخههای ترکزبان شد. افزون بر مقام ادبی، نوایی به عنوان بانی نهادهای فرهنگی و عمرانی در هرات و مزار شریف نیز شناخته میشود.
تخریب یادبود او در مزار شریف، به عنوان سمبول یک پیوند تاریخی و فرهنگی، بهمثابه حملهای به حافظه تاریخی و هویت قومیفرهنگی بخش بزرگی از جامعه تفسیر میشود.
دوستم در همین زمینه هشدار داده که این اقدام طالبان «نهتنها توهین به مردم افغانستان، بل تحقیر اوزبیکها و ترکهای سراسر جهان» است.
نگرانی از تکرار چرخه حذف فرهنگی
این رویداد، پرسشی جدی را نیز پیش روی جامعه افغانستان و نهادهای بینالمللی قرار میدهد که تا چه اندازه میراث مشترک فرهنگی در معرض تهدید حذف و نادیدهانگاری قرار دارد؟
تجربههای پیشین از ویرانسازی مجسمههای بودا در بامیان گرفته تا تخریب نمادهای تاریخی در شهرهای مختلف و نادیدهانگاری زبان فارسی از سوی گروه طالبان، نشان داده است که اینگونه اقدامات تنها محدود به یک مکان یا قوم نیست، بل خطر آن متوجه کل حافظه تاریخی افغانستان و بیانگر نسلکشی فرهنگی است.
درخواست از نهادهای بینالمللی
رهبر جنبش ملی از یونسکو، سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد، خواستار دخالت فوری شده است.
به تاکید او، بیتفاوتی در برابر این اقدام میتواند پیام خطرناکی به مردم افغانستان و بهویژه ترکتباران منطقه بفرستد و احساس آنان را نسبت به «بیپاسخ ماندن اهانت به افتخارات ملی و بینالمللیشان» تشدید کند.
فرشته باختری
