خبری ـ تحلیلی، منابع محلی در ولایت بدخشان میگویند که صبح روز جمعه، گروهی از افراد مسلح با حمله به مرکز ولسوالی یفتل پایین، این ولسوالی را برای مدتی در کنترل خود گرفتند. به گفتهٔ این منابع، افراد مهاجم پس از ورود به مرکز ولسوالی، پرچم خود را به جای پرچم طالبان برافراشتند و سپس از محل عقبنشینی کردند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع محلی، این عملیات به گروهی موسوم به «سپاهیان میهن» نسبت داده شده است. تاکنون طالبان بهطور رسمی جزییات این رویداد را تایید یا رد نکردهاند و اطلاعات مستقلی نیز دربارهٔ شمار تلفات، خسارات یا هویت دقیق اعضای این گروه منتشر نشده است. از این رو، بسیاری از ابعاد این رویداد همچنان نیازمند تایید مستقل است.
اما صرفنظر از میزان موفقیت نظامی این عملیات، تصرف هرچند موقت یک مرکز ولسوالی در شرایطی که طالبان نزدیک به پنج سال کنترل کامل ساختارهای امنیتی افغانستان را در اختیار دارند، از منظر سیاسی و امنیتی قابل توجه است. این رخداد نشان میدهد که در برخی مناطق، بهویژه در شمال و شمالشرق کشور، هنوز ظرفیت انجام عملیاتهای سازمانیافته علیه طالبان وجود دارد.
بدخشان از جمله ولایتهایی است که در سالهای اخیر شاهد فعالیت گروههای مختلف مخالف طالبان بوده است. ویژگیهای جغرافیایی، کوهستانی بودن منطقه، دشواری دسترسی و وجود نارضایتیهای محلی، این ولایت را به یکی از مناطق مستعد تحرکات ضد طالبان تبدیل کرده است.
در ماههای گذشته گزارشهای متعددی از فعالیت هستههای مخالف طالبان در ولایتهای بدخشان، تخار، پنجشیر، بغلان و بخشهایی از کندز منتشر شده است. اگرچه بیشتر این عملیاتها محدود، مقطعی و چریکی بودهاند، اما تداوم آنها میتواند نشانهای از شکلگیری الگوی جدیدی از مقاومت مسلحانه باشد.
در صورت تکرار چنین عملیاتهایی، طالبان ناچار خواهند شد بخشی از نیروهای امنیتی خود را از سایر مناطق به ولایتهای شمالی منتقل کنند؛ موضوعی که میتواند هزینههای امنیتی این گروه را افزایش داده و تمرکز آن را بر سایر پروندههای داخلی کاهش دهد.
اگرچه عملیاتهایی از این دست بهتنهایی تهدیدی تعیینکننده برای بقای حکومت طالبان محسوب نمیشوند، اما میتوانند چند پیامد مهم به همراه داشته باشند:
– افزایش هزینههای امنیتی و نظامی طالبان؛
– ایجاد تردید دربارهٔ ادعای تامین امنیت کامل در افغانستان؛
– تقویت روحیه مخالفان طالبان در داخل و خارج از کشور؛
– و جلب توجه بازیگران منطقهای و بینالمللی به شکنندگی وضعیت امنیتی افغانستان.
در عین حال، میزان تاثیرگذاری این تحرکات به عواملی چون تداوم عملیاتها، گسترهٔ جغرافیایی، انسجام گروههای مخالف و میزان حمایت اجتماعی از آنان بستگی خواهد داشت.
چشمانداز شمال افغانستان
برخی تحلیلگران معتقدند که اگر گروههای مخالف طالبان بتوانند هماهنگی بیشتری میان خود ایجاد کنند، ولایتهای شمالی ممکن است در آینده به یکی از مهمترین کانونهای چالش امنیتی برای طالبان تبدیل شوند. با این حال، در شرایط کنونی شواهد کافی برای نتیجهگیری دربارهٔ شکلگیری یک جبههٔ فراگیر یا تغییر موازنه قدرت در شمال افغانستان وجود ندارد.
از سوی دیگر، طالبان همچنان از برتری قابل توجه در تجهیزات، منابع مالی و ساختار فرماندهی برخوردارند و همین موضوع باعث میشود که عملیاتهای محدود، هرچند از نظر نمادین مهم باشند، الزاما به تغییرات راهبردی منجر نشوند.
در نهایت اما میتوان گفت که تصرف چندساعته این ولسوالی، در صورت تایید جزییات آن، یکی از مهمترین رویدادهای امنیتی اخیر در بدخشان به شمار میرود. این حادثه بیش از آنکه بیانگر تغییر فوری در موازنه قدرت باشد، نشانهای از تداوم ظرفیت انجام عملیاتهای ضد طالبان در شمال افغانستان است.
اگر چنین تحرکاتی در آینده تکرار و به سایر ولایتهای شمالی گسترش یابد، احتمال افزایش فشارهای امنیتی بر طالبان وجود خواهد داشت. با این حال، ارزیابی اینکه این روند به یک چالش راهبردی برای حکومت طالبان تبدیل خواهد شد یا خیر، نیازمند بررسی تحولات آینده و تایید مستقل اطلاعات میدانی است.
محمود حصاریان
