راه مدنیت: تنش لفظی میان محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان و رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی، بر سر مسأله حساس مرز دیورند وارد مرحلهای شده که ادبیات سیاسی جای خود را به کنایههای تند و بار آشکار قومی داده است.
این جدال پس از آن شدت گرفت که محقق در اظهاراتی مرز دیورند را به رسمیت شناخت؛ موضعی که در فضای سیاسی افغانستان همواره مناقشهبرانگیز بوده و بهویژه در میان جریانهای پشتون با حساسیت تاریخی همراه است.
رحمتالله نبیل در واکنش، این اظهارات را «چرخش سیاسی قابل پرسش با رنگ و بوی معامله» خواند و تأکید کرد که چنین دیدگاهی اگر در زمان اقتدار سیاسی محقق مطرح میشد، میتوانست در چارچوب آزادی بیان قابل بحث باشد، اما اکنون پرسشهایی جدی را برمیانگیزد.
در پاسخ، محقق با لحنی تند نبیل را مخاطب قرار داده و نوشت: «برف بامتان را بالای بام هزاره نیندازید. ما در هیچ سند فروش خاک کشور امضا نکردهایم.»
این واکنش بهروشنی از یک دفاع سیاسی فراتر رفته و وارد حوزه تقابلهای هویتی شده است؛ جایی که مسأله دیورند نه بهعنوان یک موضوع حقوقی، بل بهمثابه یک «روایت تاریخی متهمکننده» بازتعریف میشود.
محقق همچنین با نشر ویدیویی از یک سیاستمدار پاکستان تلاش کرده روایت خود را تقویت کند.
سیاستمدار پاکستانی در این ویدیو میگوید که «ما پشتونهای پاکستان صد سال پیش توسط نیاکان خود فروخته شدیم…. » این استناد بهنوعی بازتابدهنده تلاش برای انتقال مسوولیت تاریخی این مرز به گذشته و به بازیگران دیگر است.
با این حال، آنچه در این میان کمرنگ مانده، بحث حقوقی و ملی درباره وضعیت کنونی دیورند است.
در حالیکه این مرز در عمل بهعنوان یک خط بینالمللی از سوی پاکستان مدیریت میشود، در داخل افغانستان هنوز اجماع سیاسی روشنی درباره آن وجود ندارد.
به باور برخی کارشناسان، ادامه چنین ادبیاتی که در آن مفاهیمی مانند «فروش خاک» یا تعابیر کنایهآمیز قومی برجسته میشود، میتواند شکافهای اجتماعی را عمیقتر کرده و امکان شکلگیری یک گفتگوی ملی جهت دست یافتن به یک راه حل حقوقی را بیش از پیش تضعیف کند.
جدال محقق و نبیل و سایر سیاسیون کشور نشان میدهد که مسأله دیورند همچنان نهتنها یک موضوع مرزی، بل یک گره باز هویتی و سیاسی در افغانستان است؛ گرهی که هر بار با زبان تندتر، پیچیدهتر میشود.
فرشته باختری
