تحلیلیخبری/ در حالی که شعلههای جنگ در خاور میانه زبانه میکشد، بیش از صد تن از برجستهترین استادان حقوق بینالملل، مشاوران حقوقی پیشین و صاحبنظران نظامی ایالات متحده با نشر نامهای سرگشاده، هشدار دادهاند که حملات نظامی امریکا و اسراییل علیه ایران، آشکارا «منشور سازمان ملل متحد» را نقض کرده و در مواردی مصداق عینی «جنایت جنگی» به شمار میروند. به باور آنان، نحوه پیشبرد این جنگ، نگرانیهای جدی را در مورد نقض قوانین بینالمللی بشردوستانه، از جمله جنایات جنگی بالقوه برمیانگیزد.
در این گزارش که در وبسایت Just securrity نشر شده، محورهای اساسی این بیانیهٔ اعتراضی و استدلالهای حقوقی آن را بررسی میکنیم:
۱. نقض صریح منشور سازمان ملل (Jus ad bellum)
حقوقدانان تاکید دارند که بر اساس قوانین بینالمللی، توسل به زور علیه یک کشور دیگر تنها در دو حالت مجاز است: دفاع مشروع در برابر حملهٔ قریبالوقوع یا مجوز شورای امنیت.
این متخصصان میگویند هیچ سندی مبنی بر حملهٔ قریبالوقوع ایران علیه امریکا یا اسراییل وجود نداشته و شورای امنیت نیز چنین اجازهای صادر نکرده است.
آنتونیو گوترش؛ سرمنشی سازمان ملل و رییسان انجمنهای حقوق بینالملل امریکا، این اقدام را ضربه به صلح و امنیت جهانی خواندهاند.
۲. هدف قرار دادن غیرنظامیان و زیرساختهای حیاتی (Jus in bello)
گزارشهای تکاندهندهای از هدف قرار گرفتن مکاتب، شفاخانهها و مراکز غیرنظامی در ایران منتشر شده است.
فاجعهٔ مکتب میناب: در ۲۸ فبروری۲۰۲۶، مکتب ابتدایی «شجرهٔ طیبه» در میناب هدف قرار گرفت که منجر به قربانیشدن ۱۷۵نفر و عمدتا کودکان شد. با وجود انکار کاخ سفید، تحقیقات اولیه نشان میدهد که این حمله توسط نیروهای امریکایی و بر اساس اطلاعات استخباراتی قدیمی صورت گرفته است.
حمله به زیرساختهای بقا: هدف قرار دادن تصفیهخانههای آب، نیروگاههای برق و بنادر نفتی (مانند پارس جنوبی) که حیات غیرنظامیان به آنها وابسته است، از دیدگاه حقوقی ممنوع بوده و «جنایت جنگی» تلقی میشود.
۳. ادبیات تهدیدآمیز و فراتر از قانون
حقوقدانان از اظهارات مقامهای ارشد دولت امریکا؛ به ویژه پیت هگست وزیر دفاع ابراز نگرانی جدی کردهاند.
شعار «بدون ترحم»: وزیر دفاع امریکا در اظهاراتی گفته است: «هیچ امانی (No Quarter) به دشمن داده نخواهد شد. طبق حقوق بینالملل و حتا کتابچهٔ رهنمود نظامی خود امریکا، اعلام اینکه به کسی امان داده نمیشود رسما یک جنایت جنگی است.
تمسخر قوانین: توصیف قواعد درگیری به عنوان «قوانین احمقانه» و اولویت دادن به «مرگباری» به جای «قانونمندی»، نظم حقوقی جهان را با خطر فروپاشی مواجه کرده است.
۴. حذف ساختارهای نظارتی در پنتاگون
گزارش حاکی از آن است که دولت جدید امریکا به صورت سیستماتیک، وکلای ارشد نظامی و تیمهای «کاهش آسیب به غیرنظامیان» را از بدنهٔ وزارت دفاع حذف کرده است تا مانع قانونی برای عملیاتهای خشن وجود نداشته باشد.
۵. پیامدهای محیطزیستی و اقتصادی
این جنگ روزانه بین ۱ تا ۲میلیارد دالر برای مالیهدهندگان امریکایی هزینه دارد. علاوه بر تلفات انسانی، حملات به مراکز هستهای و نیروگاهها، خطر فاجعهٔ زیستمحیطی و نشت مواد رادیواکتیو را در کل منطقه به دنبال دارد که سلامت میلیونها انسان را تهدید میکند.
نویسندگان این بیانیه که شامل استادان دانشگاههای هاروارد، ییل و مکینتاش هستند، از جامعهٔ جهانی و متحدان امریکا خواستهاند که طبق کنوانسیونهای ژنیو، از کمک به طرفهای درگیر در ارتکاب این «اعمال غیرقانونی» خودداری کنند. آنها تاکید دارند که «جنگ علیه زیرساختهای حیاتی در واقع جنگ علیه غیرنظامیان است» و هیچ کشوری هرچند قدرتمند، نباید خود را فراتر از قوانین بینالمللی بداند.
در نهایت این گزارش هشدار میدهد که اگر رویهٔ کنونی تغییر نکند، نه تنها خاورمیانه در آتش خواهد سوخت؛ بل دستاوردهای حقوقی بشریت در یک قرن اخیر نیز خاکستر خواهد شد.
فرشته باختری
