در حالی که تنشهای ژیوپلیتیک در خاور میانه و شرق اروپا به اوج خود رسیده، نبرد تنها در میدانهای جنگ فیزیکی محدود نمیماند؛ بل در لایهای عمیقتر، «جنگ روایتها» برای تسخیر افکار عمومی جریان دارد. هر قدرت جهانی میکوشد تا تفسیر خود را از بحرانهای موجود به کرسی بنشاند.
در این میان، *گلن دیزن (Glenn Diesen)؛ تحلیلگر نامآشنای روابط بینالملل در یادداشتی تاملبرانگیز، سیاستهای استراتژیک ایالات متحده را به چالش کشیده و روایتهای رسمی غرب را زیر سوال برده است.
بنبست دیپلماسی و استراتژی خروج امریکا از منطقه
دیزن با اشاره به وضعیت ایران معتقد است که بازگشت به مناسبات گذشته دیگر امکانپذیر نیست. او تاکید میکند که تحریمهای فلجکننده و تهدیدهای مداوم نظامی از سوی پایگاههای امریکا در کشورهای حوزهٔ خلیج، مسیر دیپلماسی را مسدود کرده است.
به باور این تحلیلگر، وقتی توافقنامههای سیاسی «بیاعتبار» و تلاشهای دیپلماتیک «فریبکارانه» تلقی شوند، راهبرد نهایی ایران بر محور اخراج کامل نیروهای امریکایی از منطقه متمرکز خواهد شد.
با این حال، منتقدان دیزن بر این باورند که سیاست خارجی ایران، همواره ترکیبی از «فشار و مذاکره» بوده و لزوما به معنای تقابل مستقیم نظامی برای خروج کامل امریکا نیست.
تنگهٔ هرمز؛ ابزار فشار یا سلاح اقتصادی؟
یکی از نقاط کلیدی تحلیل دیزن، نقش حیاتی تنگه هرمز است. او مدعی است که بقای اقتصادی کشورهای حوزهٔ خلیج به این آبراه وابسته است و ایران میتواند با مشروط کردن دسترسی به آن، خواهان دریافت غرامت یا تغییر واحد پولی معاملات نفتی از دالر به ارزهای دیگر شود؛ اقدامی که مستقیما نظام «پترودالر» و سیطرهٔ اقتصادی امریکا را هدف قرار میدهد.
البته بسیاری از کارشناسان اقتصادی با تردید به این فرضیه مینگرند و معتقدند انسداد یا محدودیت در این مسیر، هزینههای کمرشکنی برای خود ایران نیز در پی خواهد داشت.
نقد روایتهای بشردوستانه در جنگهای نوین
بخش جنجالی تحلیل دیزن به نقد عملکرد رسانههای غربی اختصاص دارد. او مفاهیمی چون «آزادسازی زنان» یا «حمایت از معترضان» را پوششی برای پیشبرد اهداف کلان سیاسی توصیف میکند. وی همین الگو را در جنگ اوکراین نیز مشاهده میکند و معتقد است: «استفاده از اوکراین برای تحمیل شکست استراتژیک بر روسیه، در افکار عمومی تحت عنوان کمک ناتو به دفاع از اوکراین فروخته میشود.»
در مقابل، مدافعان سیاستهای ناتو استدلال میکنند که این دیدگاه، حق حاکمیت ملی اوکراین و ارادهٔ مردم این کشور برای مقابله با تهاجم را نادیده گرفته و همه چیز را به رقابت قدرتهای بزرگ تقلیل میدهد.
در نهایت، آنچه از تحلیلهای متضاد برمیآید، این حقیقت است که جهان امروز بیش از هر زمان دیگری درگیر قطببندیهای روایتی است. یادداشت گلن دیزن، فارغ از میزان دقت آن، بیانگر این نکته است که در تحلیلهای سیاسی، هیچ روایتی بازتابدهندهٔ تمام حقیقت نیست و هر دیدگاه تنها زاویهای خاص از واقعیتهای پیچیدهٔ جهانی را به تصویر میکشد.
یادداشت: *گلن دیزن یک شخصیت شناختهشده در فضای آکادمیک و رسانهای است. او استاد دانشگاه جنوب شرقی ناروی (USN) است و تخصص او بر سیاست خارجی روسیه، ژیواکونومیک اوراسیا و روابط قدرتهای بزرگ تمرکز دارد. او کتابهای متعددی در این زمینهها منتشر کرده که برخی از آنها توسط انتشارات معتبری مثل «راتلج» (Routledge) و «پالگریو مکمیلان» چاپ شدهاند.
تهیه و ترتیب: فرشته حسینی
