راه مدنیت: همزمان با بالا گرفتن بحثها درباره جایگاه «فارسی»، «دری» و «تاجیکی» در میان کاربران و اهل قلم افغانستان، دکتور یعقوب یسنا در یادداشتی تاکید کرده که این سه نام، شاخههای یک خانواده زبانیاند و هرکدام اعتبار مستقل دارند.
او میگوید ضرورتی ندارد مردم افغانستان نام زبان خود را به فارسی رایج در ایران تقلیل دهند یا از نام «دری» فاصله بگیرند.
در این یادداشت، یسنا بر این نکته تاکید میکند که «فارسی» در زبانشناسی امروز نام یک مجموعه زبانی است، نه یک زبان واحد. آنچه امروز فارسی باستان، فارسیِ میانه و فارسی نو نامیده میشود، در حقیقت زبانهایی متفاوتاند و مردم امروز هیچیک از این زبانهای قدیم را نمیدانند. از این منظر، فارسی باید بهمثابه یک خاندان زبانی فهمیده شود؛ همانگونه که «اسلاوی» مجموعهای از زبانهای همریشه مثل روسی، اوکراینی و چند زبان دیگر را شامل میشود، بیآنکه همه آنها یک زبان باشند.
با تکیه بر همین منطق، یسنا توضیح میدهد که سه شاخه امروزین این خانواده؛ فارسی در ایران، دری در افغانستان و تاجیکی در تاجیکستان، تفاوتهایی دارند که از سطح لهجه فراتر میروند و این تفاوتها هویتهای زبانی متمایزی را شکل دادهاند.
او یادآور میشود که هر کشور بنا بر تجربه تاریخی و رویکرد ملی خود، نام متفاوتی را بهعنوان زبان رسمی برگزیده است؛ ایران فارسی، افغانستان دری یا «دریِ فارسی» و تاجیکستان تاجیکی یا «تاجیکی فارسی» و به باور او، این تنوع طبیعی است و باید پذیرفته شود.
یسنا اشاره میکند که پژوهشگران و استادان دانشگاه در ایران نیز هنگام معرفی پژوهشگران مهمان، شهروندان افغانستان را «دریزبان» و تاجیکها را «تاجیکیزبان» خطاب میکنند. به این ترتیب، تلاش برخی کاربران یا جریانهای رسانهای برای یکسانسازی کامل این سه نام، بیش از آنکه بر واقعیت علمی استوار باشد، بر حساسیتهای سیاسی و برداشتهای غیرتخصصی تکیه دارد.
از نگاه این دکتور رشته زبان و ادبیات فارسی، همگرایی زبانی و فرهنگی زمانی تقویت میشود که تنوع درونخانوادهای پذیرفته شود، نه اینکه همه شاخهها زیر نام فارسیِ معیار ایران تعریف گردند. به همین دلیل از مردم اهل افغانستان میپرسد: «چرا باید از نام زبان خود دوری بجوییم و بگوییم زبان ما فارسی است؟» او بر این باور است که پذیرش نام «دری» بهعنوان شاخه مستقل و معتبر، نه تنها فاصلهگیری از فرهنگ مشترک نیست، بل تعریفی دقیقتر از هویت زبانی افغانستان ارائه میدهد.
