در سایهٔ یک بلاتکلیفی درازمدت و در شرایطی ناامن، دهها شهروند افغان که قبولی رسمی از دولت آلمان دریافت کردهاند، هنوز در پاکستان سرگردان و در هراس مداوم از بازداشت و اخراج به سر میبرند. بسیاری از آنان بهویژه خبرنگاران، از شکنندهبودن وضعیتشان و بیسرنوشتی در برابر پولیس پاکستان شکایت دارند.
یکی از این خبرنگاران زن در تماس با راه مدنیت چنین روایتی از وضعیتاش در اسلامآباد ارایه میکند: «صدور ویزا مسدود است. هم پاسپورت و هم دیگر اسناد هویتی ما در سفارت آلمان است. امروز پولیس در یک گیستهوس آمده و یک خانواده را برده است. ما همگی پنهان شده بودیم.»
خبرنگاری دیگر که با خانوادهاش حدود۱۳ ماه در پاکستان به سر میبرد میگوید: «دولت جدید آلمان در حالی روند انتقال ما به آلمان را متوقف کرده که تمدید و یا گرفتن ویزای حضور در پاکستان برای سایر اتباع افغانستان نیز متوقف است.»
به گفته وی، «برگههایی که سفارت آلمان در قبال حضورشان در پاکستان به آنها سپرده بود هم حالا پیش پولیس پاکستان اعتبار ندارد.»
چنین گزارشهای مشابهی از دیگر پناهجویان افغان، بهویژه فعالان رسانهای و حقوق بشری نیز به گوش میرسد. آنها بهرغم داشتن وعدهٔ رسمی پذیرش از سوی دولت پیشین آلمان، همچنان در فضای بیاعتمادی، ترس و فشار روانی بهسر میبرند. فقدان دسترسی به اسناد هویتی و روند کند صدور ویزا، آنان را در وضعیت آسیبپذیرتری قرار داده است.
وعدهای که هنوز ناتمام مانده است
بهتازگی وزیر خارجه آلمان یوهان وادفول، با اذعان به ناکارآمدی سیاستهای پیشین دولت در قبال افغانهای آسیبپذیر تاکید کرده که: «افغانهای ساکن پاکستان که از حکومت پیشین آلمان وعدهٔ رسمی و حقوقی دریافت کردهاند، در صورت نداشتن تهدیدات امنیتی برای این کشور، پذیرفته خواهند شد.»
براساس آماری که روزنامهٔ آلمانی «ولت ام زونتاگ» منتشر کرده، حدود ۲۴۰۰ پناهجو در پاکستان منتظر دریافت ویزا هستند. با وجود این آمار، روند عملی انتقال این افراد به آلمان به کندی پیش میرود و بسیاری از آنها از سوی پولیس پاکستان هدف فشار، تهدید و بازداشت قرار میگیرند.
وزیر خارجه آلمان در سخنان خود افزوده است: «من نمیتوانم زمان را به عقب برگردانم و تصمیمهای اشتباه حکومتهای پیشین را تغییر دهم، اما با راههای مبتنی بر قانون میتوانم آن را اصلاح کنم.»
در مجموع، دولت آلمان پس از سقوط کابل در سال ۲۰۲۱ حدود ۳۶هزار نفر را از طریق برنامههای اسکان، عمدتا شامل کارمندان محلی و خانوادههایشان به این کشور منتقل کرده است، اما سرنوشت باقیماندهها در کشورهای ثالث؛ بهویژه پاکستان همچنان مبهم است.
بیپناهی پشت وعدههای رسمی
حالا ماجرا فقط یک بحران دیپلماتیک نیست، بل یک بحران انسانی است. خبرنگاران و فعالان مدنی که بهدلیل همکاریشان با نهادهای خارجی در معرض تهدید بودند، اکنون نیز در شرایطی شبیه به تبعید مضاعف بهسر میبرند. انتقال این گروهها به آلمان نه فقط یک تعهد سیاسی؛ بل یک مسوولیت اخلاقی و حقوقی است.
دولت آلمان باید با افزایش ظرفیت صدور ویزا، تامین حفاظت موقت از افراد دارای قبولی و نیز رایزنی فوری با دولت پاکستان، مسیر امن انتقال این افراد را فراهم کند. بهخصوص، اسناد افراد نباید برای مدت طولانی در اختیار سفارت باقی بماند تا از خطر بازداشت یا اخراج مصون بمانند.
در چنین شرایطی، نهادهای مدافع حقوق بشر، رسانههای مستقل و کنشگران تبعیدی میتوانند نقش مهمی ایفا کنند:
۱- مستندسازی موارد تهدید و بازداشت توسط پولیس پاکستان و ارایه به مراجع بینالمللی.
۲- فشار رسانهای و سیاسی به دولت آلمان برای تسریع در روند انتقال کسانی که دارای قبولی رسمیاند.
۳- تقاضای دخالت نهادهای اروپایی یا سازمان ملل برای حفاظت موقت از پناهجویان دارای پذیرش.
۴- تشکیل کمپین عمومی توسط خبرنگاران تبعیدی در اروپا برای حمایت از همکارانشان در پاکستان.
خبرنگاری که اکنون بدون پاسپورت، ویزا و شناسنامهاش، در یکی از گوشههای اسلامآباد از ترس پنهان میشود، نماد وعدهای ناتمام، قربانی سیاستهای نیمهتمام و وجدان بیدار جهان رسانه و نهادهای حامی رسانههاست.
سید اصغر اشراق؛ روزنامهنگار آزاد
