راه مدنیت: در دادگاه مردمی زنان افغانستان که این هفته در شهر مادرید اسپانیا برگزار شد، شماری از زنان بازمانده از خشونت و سرکوب در افغانستان، روایتهای تکاندهندهای از شکنجه، تحقیر و رفتارهای غیرانسانی در زندانهای طا.لبان بیان کردند. این دادگاه با همکاری نهادهای حقوق بشری اروپایی و شبکهای از فعالان زن افغان برگزار میشود و هدف آن گردآوری شهادتها و مستندات مربوط به جنایتهای سیستماتیک علیه زنان در افغانستان است.
در میان شاهدان، عاطفه حمیدی؛ یکی از زنان معترض شهادتی دردناک ارایه داد.
او گفت دلیل بازداشت و شکنجهاش، «زن بودن»، «تعلق به قوم تاجیک» و «سخن گفتن به زبان فارسی» بوده است. حمیدی با صدایی بغضآلود توضیح داد که بارها مورد ضرب و شتم قرار گرفته و هفتهها در سلول انفرادی حبس بوده است.
چند زن دیگر نیز در این نشست از رفتارهای خشن و شکنجههای شدید اعضای طا.لبان در زندان سخن گفتند. شهادتهای آنان نشان میدهد که خشونت علیه زنان در افغانستان نه اتفاقی فردی، بل بخشی از سیاست رسمی حاکمیت کنونی است که با تفسیر تندروانه از شریعت، زنان را از عرصه عمومی حذف کرده است.
همچنین در جریان این محاکمه، اورزلا نعمت؛ یکی از سارنوالان دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، فهرست رهبران ارشد طا.لبان را به عنوان متهمان اصلی جنایت علیه زنان معرفی کرد.
او نامهایی چون هبتالله آخندزاده، سراجالدین حقانی، ملا یعقوب، عبدالغنی برادر، نورمحمد ثاقب، خالد حنفی، عبدالحکیم حقانی، ندا محمد ندیم، حبیبالله آغا و عبدالحق وثیق را در راس ساختار قدرت طا.لبان برشمرد و گفت تمام تصمیمهای سیاسی و امنیتی این گروه در دایرهای کوچک و غیرپاسخگو به رهبری آخندزاده متمرکز است؛ ساختاری که مسیر ایدیولوژیک و نظامی طا.لبان را تعیین میکند و هرگونه مخالفت را سرکوب میسازد.
به گفته برگزارکنندگان، دادگاه مردمی مادرید با الهام از نمونههای مشابه بینالمللی؛ چون دادگاههای نمادین برای مستندسازی جنایات جنگی در رواندا و بوسنی، تشکیل شده است. این دادگاه اگرچه قدرت قضایی رسمی ندارد، اما با جمعآوری شهادتها، اسناد و تحلیلهای حقوقی، زمینه را برای پیگردهای بینالمللی و افزایش فشار سیاسی بر طا.لبان فراهم میکند.
گفتنی است که هرچند دادگاه مردمی مادرید از نظر حقوقی جنبه الزامآور ندارد، اما از دید ناظران حقوق بشر، میتواند در مستندسازی نقضهای گسترده حقوق زنان در افغانستان نقش موثر داشته باشد.
به باور آگاهان امور، گردآوری شهادتها و اسناد در چنین محاکم نمادینی، زمینه را برای بررسیهای حقوقی در نهادهای بینالمللی فراهم میکند و به حفظ حافظه جمعی درباره آنچه بر زنان افغانستان گذشته، یاری میرساند.
منیژه کابلی
