عدالت برای همه؛ چرا نباید قربانیان جنگ را «جزیرهای» روایت کرد؟
واکاوی رنج جمعی در گفتگوی سیما سمر
داکتر سیما سمر، چهره شاخص حقوق بشر و برنده جوایز بینالمللی در تازهترین اظهارات خود در «هما مدیا» دریچهٔ تازهای را به روی مفهوم «قربانی» در ادبیات سیاسی و اجتماعی افغانستان گشوده است. او با تاکید بر اینکه جنگ در افغانستان یک «فاجعه ملی» بوده، نسبت به تقلیل دادن رنجهای مردم به مرزهای قومی هشدار میدهد.
در حالی که در سالهای اخیر، حملات هدفمند علیه هزارهها در کابل و مسیرهای مواصلاتی، توجه جهانی را به خود جلب کرده است، سیما سمر ضمن «وحشتناک» و «ضد کرامت انسانی» خواندن این جنایات، معتقد است که نباید اجازه داد این بازتاب رسانهای، رنج خاموش در ولایاتی چون پکتیکا، ارزگان و هلمند را به حاشیه براند.
او با نگاهی ساختاری به نقض حقوق بشر میگوید: «قربانیشدن تنها در مواجهه با گلوله و انفجار نیست؛ وقتی دختری در پکتیکا از صنف دوازده فارغ نمیشود و فرصت حضور در دانشگاه را از دست میدهد، او نیز قربانی جفای بزرگی است که بر این جغرافیا تحمیل شده است.»
سمر در این گفتگو، جنگ ۵۰سالهٔ افغانستان را عاملی میبیند که تمام لایههای اجتماعی را متاثر کرده است. رویکرد او بر این اصل استوار است که برای رسیدن به یک صلح پایدار و عدالت واقعی، باید «شمولیت رنج» را پذیرفت.
او در بخشی از سخنانش با صراحت لهجه خاص خود میافزاید: «درست است که حملات بر مردم هزاره تخطی بسیار بزرگ و وحشتناکی است، اما دیگر مردم افغانستان هم بسیار زیاد قربانی دادهاند. ما نباید رنجها را دستهبندی کنیم.»
به نظر میرسد تاکید سیما سمر بر قربانیشدن همگانی، تلاشی است برای جلوگیری از آنچه جامعهشناسان «رقابت در مظلومیت» مینامند. در کشوری که شکافهای قومی همواره ابزاری برای سیاستمداران بوده، نگاه حقوق بشری سمر به دنبال پیوند دادن دردهای شهروندان به یکدیگر است.
از منظر حقوق بینالملل و حقوق بشر، سخنان سمر یادآور این نکته است که تبعیض در آموزش (مانند مثال پکتیکا) به اندازه نقض حق حیات (مانند حملات کابل) نیازمند دادخواهی است. توزیع ناعادلانه امنیت و آگاهی رسانهای نباید منجر به نادیدهگرفتن قربانیان در مناطق دورافتاده شود.
سیما سمر با این موضعگیری، بار دیگر یادآوری میکند که مسیر صلح از مسیر بهرسمیت شناختن درد «دیگری» میگذرد. او معتقد است که اگرچه هزارهها به شکلی سیستماتیک هدف قرار گرفتهاند، اما پیکرهٔ افغانستان در تمامی ولایاتش زخم خورده است و تا زمانی که رنج یک دختر در جنوب یا شرق، به اندازه رنج یک دانشجو در کابل شنیده نشود، عدالت برقرار نخواهد شد.
فرشته باختری
یادداشت تحریریه: این گزارش بر اساس آخرین گفتگوی رسانهای داکتر سمر تنظیم شده و بازتابدهنده نگاهی است که حقوق بشر را فراتر از مرزهای قومی و مذهبی، به عنوان یک حق بنیادین برای تمام شهروندان افغانستان مطالبه میکند.
