راه مدنیت: سازمان حمایت از رسانههای افغانستان (AMSO) با نشر اعلامیهای هشدار داده که طالبان در پی اعتراضهای اخیر مردمی در هرات، فشارها بر خبرنگاران و رسانههای محلی را افزایش داده و آنان را بهدلیل پوشش خبری این رویدادها تهدید کردهاند.
بر اساس این اعلامیه، منابع معتبر به این سازمان اطلاع دادهاند که مقامهای طالبان در ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات، در نشستها و ارتباطات خود با خبرنگاران محلی، هشدار دادهاند که هرگونه ارسال گزارش و اطلاعات مربوط به اعتراضات به رسانههای خارج از کشور، پیامدهای سنگینی در پی خواهد داشت. به گفتهٔ این منابع، طالبان خبرنگاران را به «محاکمهٔ فوری و بدون مجوز» تهدید کردهاند.
در اعلامیه AMSO آمده که طالبان در تلاشاند تا با اعمال سانسور، فشار و استفاده از رسانههای داخلی، تصویری عادی از وضعیت هرات ارائه کنند و مانع انعکاس واقعیتهای موجود در این ولایت شوند.
سازمان حمایت از رسانههای افغانستان این اقدام را «نقض آشکار اصول جهانی آزادی رسانهها و معیارهای حقوق بشر» خوانده و تاکید کرده که خبرنگاران به عنوان «چشم و گوش جامعه» وظیفه دارند واقعیتها را بیطرفانه و بدون هراس به اطلاع مردم برسانند.
افزایش فشار همزمان با اعتراضها هرات
این هشدار در حالی منتشر میشود که هرات طی روزهای اخیر شاهد اعتراضهایی در واکنش به بازداشت زنان به اتهام «بدحجابی» بوده است. منابع مردمی در گفتگو با «راه مدنیت» از برخورد خشونتآمیز طالبان با معترضان حکایت کرده بودند و اینکه افراد مسلح گروه طالبان برای متفرق کردن تجمعکنندگان در هرات از فیر هوایی و مستقیم و همینطور از زور استفاده کردهاند.
بر اساس گفتههای شاهدان عینی، این اعتراضها که در واقع پس از بازداشت شماری از دختران و زنان بهدلیل نپوشیدن چادری برقع آغاز شد با واکنش شدید و خشونتآمیز نیروهای طالبان همراه بوده است.
در چنین فضایی، بیتردید نگرانیها دربارهٔ امنیت خبرنگارانی که این رویدادها را پوشش میدهند نیز افزایش مییابد؛ بهویژه آنکه بخش مهمی از اطلاعات مربوط به تحولهای افغانستان از طریق خبرنگاران محلی به رسانههای مستقل و بینالمللی منتقل میشود.
«خاموش کردن آزادی بیان»
در بخشی از اعلامیه AMSO آمده که تهدید خبرنگاران به محاکمه صحرایی، تنها تلاش برای خاموش کردن آزادی بیان نیست؛ بل میتواند به نابودی جامعهٔ رسانهای افغانستان بینجامد.
این سازمان از طالبان؛ بهویژه مقامهای محلی در هرات خواسته که فوری به تهدیدها و اقدامهای غیر قانونی علیه خبرنگاران پایان دهند و امنیت حرفهای آنان را تضمین کنند.
این نهاد همچنین از نهادهای بینالمللی مدافع آزادی رسانهها؛ از جمله کمیته حفاظت از خبرنگاران Committee to Protect Journalists و فدراسیون بینالمللی خبرنگاران International Federation of Journalists خواسته است که موضوع تهدید خبرنگاران در افغانستان را بهطور جدی پیگیری کرده و برای حفاظت از جان و امنیت آنان فشارهای بیشتری وارد کنند.
هرات در آستانهٔ خاموشی رسانهای؟
تهدید تازهٔ خبرنگاران در هرات را میتوان بخشی از روند گستردهتر محدودسازی رسانهها در افغانستان دانست؛ روندی که از زمان بازگشت گروه طالبان به قدرت، به شکل فزایندهای تشدید شده است. بازداشت خبرنگاران، صدور دستورالعملهای محدودکننده برای پوشش رویدادها و اعمال خودسانسوری، در سالهای اخیر به واقعیتی روزمره برای جامعهٔ رسانهای افغانستان تبدیل شده است.
نکته قابل تأمل در این مورد، همزمانی تهدیدها با اعتراضهای اجتماعی در هرات است. در چنین شرایطی، کنترول جریان اطلاعات به یکی از اولویتهای حکومت گروه طالبان تبدیل میشود؛ زیرا روایت مستقل از رویدادها میتواند با روایت رسمی این حکومت در تضاد قرار گیرد.
قابل یادآوری است که این نخستین بار نیست خبرنگاران به دلیل همکاری با رسانههای خارج از کشور هدف تهدید قرار میگیرند؛ اما استفاده از ادبیاتی مانند «محاکمهٔ فوری»، نشاندهندهٔ سطح بالاتری از فشار و ارعاب علیه فعالان رسانهای است.
در کشوری که فضای رسانهای آن طی چهار سال گذشته به شدت کوچک شده، ادامهٔ چنین روندی میتواند آخرین روزنههای اطلاعرسانی مستقل را نیز با خطر جدی مواجه کند. برای بسیاری از خبرنگاران افغانستان، انتخاب میان انجام وظیفه حرفهای و حفظ امنیت شخصی، به یکی از دشوارترین تصمیمهای روزانه بدل شده است.
