
«من حقم را پس میگیرم»؛ فریاد زنان معترض علیه آپارتاید جنسیتی
«پایاندادن به خشونت علیه زنان، بدون تضمین حقوق اساسی، آزادی و برابری امکانپذیر نیست. مبارزه با جندر آپارتاید در افغانستان، بخشی جداییناپذیر از تلاش جهانی برای محو خشونت علیه زنان است.»
فراتر از خبر: همزمان با نزدیکشدن به کارزار جهانی شانزدهروزهٔ محو خشونت علیه زنان، جنبش زنان عدالتخواه (WJM) در پیام و ویدیویی به «راه مدنیت»، تعریف سنتی از خشونت را به چالش کشیده است. اعضای این جنبش با برداشتن چسبهای سیاه از روی دهان و چسباندن واژههایی چون «مکتب»، «دانشگاه»، «کار»، «عدالت»، «آزادی» و «انتخاب» بر نقشهٔ در زنجیر افغانستان، بر بازپسگیری حقوق سلبشدهٔ خود تاکید کردهاند.
در حالی که جهان خود را برای گرامیداشت کارزار شانزدهروزهٔ محو خشونت علیه زنان آماده میکند، زنان افغانستان روزهایی را سپری میکنند که بسیاری از نهادهای حقوق بشری آن را بیسابقهترین بحران حقوق زنان در جهان معاصر مینامند. در همین راستا، جنبش زنان عدالتخواه (WJM) با انتشار یک ویدیوی اعتراضی نمادین و ارسال پیامی به «راه مدنیت»، تحت شعار محوری «من حقم را پس میگیرم»، بار دیگر نگاهها را به وضعیت پیچیدهٔ زنان در زیر سلطهٔ طالبان معطوف کرده است.
بازپسگیری واژههای ممنوعه
در ویدیویی که این جنبش منتشر کرده، صحنهای نمادین اما گویا از وضعیت کنونی افغانستان به تصویر کشیده شده است: در پسزمینه، نقشهٔ افغانستان دیده میشود که در میان زنجیرهای سنگین محصور شده و بر فراز آن عبارت «End Gender Apartheid» (به آپارتاید جنسیتی پایان دهید) به چشم میخورد.
اعضای این جنبش به نوبت در برابر این نقشه قرار میگیرند؛ آنان ابتدا برچسبهای سیاهِ ضربدری را که نماد سانسور و خفقان تحمیلی است از روی دهان خود برمیدارند و سپس کارتهایی را که روی آنها واژههای «مکتب»، «دانشگاه»، «کار»، «ورزش»، «اعتراض» و «عدالت» نوشته شده، بر روی نقشه افغانستان میچسبانند و با صدایی تکرار میکنند: «این حق ماست.»
بازتعریف «سرکوب ساختاری»
آنچه حرکت تازهٔ جنبش زنان عدالتخواه را متمایز میکند، تمرکز بر ریشهها و ابعاد پنهان خشونت است. در ادبیات کلاسیک حقوق بشر، خشونت علیه زنان غالباً به آسیبهای جسمی و خانگی تقلیل داده میشود؛ اما پیام محوری این حرکت اعتراضی، پیوند زدن مستقیم «خشونت علیه زنان» با «سیاستهای سازمانیافته حذف و محرومسازی» است.
به باور این جنبش، وقتی زنی از حق آموزش محروم میشود، درهای اشتغال به رویش بسته میگردد و صدایش در عرصهٔ عمومی خاموش میشود، این وضعیت خود شدیدترین شکل خشونت سازمانیافته است. جنبش زنان عدالتخواه با برجستهسازی این مفهوم، تلاش دارد به افکار عمومی و جامعه جهانی یادآوری کند که بحران کنونی زنان در افغانستان، فقط یک مسالهٔ فرهنگی یا داخلی نیست؛ بل یک «آپارتاید جنسیتی» تمامعیار است.
پیوند مبارزه داخلی با وجدان جهانی
این حرکت اعتراضی در آستانهٔ کارزار شانزدهروزه، حامل یک پیام راهبردی برای جامعهٔ بینالمللی نیز هست: مبارزهٔ جهانی برای محو خشونت علیه زنان، بدون متوقفکردن ماشین سرکوب جنسیتی در افغانستان، ناقص و ناکام خواهد ماند.
جنبش زنان عدالتخواه در این پیام تصریح کرده که پایاندادن به چرخه خشونت، در خلأ ممکن نیست و پیششرط اصلی آن، تضمین حقوق اساسی، آزادی و برابری شهروندی است. در واقع، این جنبش خواستار آن است که کارزار شانزدهروزه امسال، به جای اکتفا به شعارهای کلیشهای، به اهرمی برای فشار عملی جهت بهرسمیتشناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان تبدیل شود.
از «قربانیبودن» تا «مطالبهگری فعال»
انتخاب شعار «من حقم را پس میگیرم» و عمل نمادینِ باز کردن چسب از روی دهان، نشاندهندهٔ یک تغییر رویکرد مهم در گفتمان اعتراضی زنان افغانستان است. این حرکت، زنان افغانستان را نه بهعنوان «قربانیان منفعل» و نیازمند ترحم؛ بل بهمثابه «کنشگران مقاوم» تصویر میکند که با وجود فضای سنگین اختناق و محدودیتهای شدید، ارادهٔ خود را برای شکستن سکوت تحمیلشده از دست ندادهاند.
کارزار اخیر جنبش زنان عدالتخواه نشان میدهد که با وجود مسدود شدن فضاهای مدنی و رسانهای در داخل کشور، مقاومت زنان افغانستان به اشکال خلاقانه و هدفمند ادامه دارد؛ مقاومتی که هدف نهایی آن نه صرفا کسب امتیازات مقطعی؛ بل بازپسگیری کامل هویت انسانی، اجتماعی و سیاسی زنان در فردای افغانستان است.




