جان کری؛ وزیر خارجه پیشین ایالات متحده در گفتگویی با بیبیسی، ضمن دفاع از توافق هستهای سال ۲۰۱۵، ادعاهای مطرحشده درباره کمکهای مالی آمریکا به ایران را رد کرد و گفت که مبلغ پرداختشده در چارچوب برجام، در واقع دارایی خود ایران بوده است.
او همچنین تاکید کرد که برنامه هستهای ایران تحت نظارتهای موجود امکان حرکت مخفیانه به سوی تولید سلاح هستهای را نداشت.
کری در بخشی از این گفتگو با لحنی کنایهآمیز به سخنان دونالد ترامپ درباره اختصاص ۳۰۰ میلیارد دالر برای بازسازی ایران اشاره کرد و آن را به «طرح مارشال» تشبیه کرد؛ برنامه تاریخی آمریکا برای بازسازی اروپا پس از جنگ جهانی دوم.
او گفت: «۳۰۰ میلیارد دالر مبلغی است که او از آن برای بازسازی ایران صحبت میکند. ظاهرا قرار است یک طرح مارشال برای ایران داشته باشیم، نه برای بسیاری از کشورهای دیگری که به آن نیاز دارند، صرفنظر از رفتارشان.»
این مقایسه کنایهآمیز ظاهرا نشاندهنده تردید و انتقاد کری نسبت به ابعاد چنین رقمی و تفاوت چشمگیر آن با مبالغی است که در دوران اجرای توافق هستهای مطرح بود.
«ایران نمیتوانست پنهانی به سلاح هستهای دست یابد»
وزیر خارجه پیشین آمریکا در ادامه، از کارآمدی سازوکارهای نظارتی توافق هستهای دفاع کرد و گفت که ایران امکان ساخت مخفیانه سلاح هستهای را نداشت.
او اظهار داشت: «واقعیت این است که آنها بههیچوجه نمیتوانستند سلاح هستهای بسازند بدون اینکه ما از آن باخبر شویم. این نکته کلیدی است.»
این سخنان بازتابدهنده همان استدلالی است که دولت باراک اوباما در زمان انعقاد برجام مطرح میکرد؛ اینکه بازرسیهای بینالمللی و محدودیتهای فنی توافق، مانع از حرکت پنهانی ایران به سمت تولید سلاح اتمی میشود.
۱.۸ میلیارد دالر؛ دارایی ایران یا امتیاز سیاسی؟
کری همچنین به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مربوط به برجام، یعنی پرداخت حدود ۱.۸ میلیارد دالر به ایران
پرداخت و تاکید کرد که این مبلغ کمک مالی آمریکا نبوده؛ بل پول متعلق به خود ایران بوده است.
او گفت: «پولی که در توافق ما وجود داشت، حدود ۱.۸ میلیارد دالر بود. چیزی که او میگوید به ایرانیها خواهد داد، ۳۰۰ میلیارد دالر است. پولی که ما به آنها دادیم، پول خودشان بود، نه ما.»
به گفته او، این مبلغ به قراردادهای تسلیحاتی دهه ۱۹۷۰ بازمیگشت؛ زمانی که حکومت محمدرضا شاه پهلوی هزینه خرید تجهیزات نظامی را پرداخت کرده بود، اما پس از انقلاب اسلامی، آن تسلیحات هرگز تحویل داده نشد.
کری توضیح داد که ایران در مراجع قضایی بینالمللی توانست درباره اصل پول و سود ناشی از سالها عدم پرداخت، رای به نفع خود دریافت کند و دولت اوباما برای جلوگیری از تحمیل هزینههای بیشتر به مالیاتدهندگان آمریکایی، تصمیم به تسویه این پرونده گرفت.
او افزود که این اقدام همچنین به دولت آمریکا امکان داد تا در چارچوب توافق هستهای، محدودیتهای بیشتری بر رفتار ایران اعمال کند.
روایت کری از نقش آیتالله خامنهای در مذاکرات
وزیر خارجه پیشین آمریکا در بخش دیگری از سخنانش، نقش آیتالله علی خامنهای؛ رهبر جمهوری اسلامی در پیشبرد مذاکرات هستهای را برجسته کرد و مدعی شد که او برخلاف مخالفتهای داخلی، از روند گفتگوها حمایت کرده است.
کری گفت مخالفان مذاکره در ایران به رهبر جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که گفتگو با آمریکا که از آن با عنوان «شیطان بزرگ» یاد میشود، پیامدهای منفی خواهد داشت، اما او با وجود این مخالفتها از ادامه مذاکرات حمایت کرد.
به گفته کری، آیتالله خامنهای گفته بود: «ما میخواهیم ببینیم آیا میتوانیم ساختاری ایجاد کنیم که برای ما و آنها کار کند.»
او همچنین مدعی شد که رهبر جمهوری اسلامی به دلیل این تصمیم، در داخل ایران هزینه سیاسی پرداخت و با انتقادهایی از سوی مخالفان مذاکره روبهرو شد.
میراثی که همچنان محل مناقشه است
اظهارات جان کری بار دیگر نشان میدهد که توافق هستهای ایران و قدرتهای جهانی همچنان یکی از مهمترین موضوعات اختلافبرانگیز در سیاست آمریکا باقی مانده است. در حالی که حامیان برجام آن را ابزاری موثر برای مهار برنامه هستهای ایران و جلوگیری از تنشهای بیشتر میدانند، منتقدان این توافق، آن را نمونهای از امتیازدهی بیش از حد به تهران ارزیابی میکنند.
سخنان اخیر کری را نیز میتوان تلاشی برای دفاع از میراث دیپلماتیک دولت اوباما و پاسخ به انتقادهایی دانست که پس از خروج دولت ترامپ از برجام، همچنان در فضای سیاسی آمریکا ادامه دارد.
