گروهی از زنان و دختران افغانستانی روز ۲۵ سپتامبر در برنامهای اعتراضی، یاد قربانیان هزارهها را گرامی داشتند و خواستار پایان خشونت، تبعیض و حملات هدفمند علیه این جامعه شدند.
این تجمع از سوی «ائتلاف مستقل جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان» برگزار شد و شماری از فعالان حقوق زنان، مدافعان حقوق بشر و فعالان جامعه مدنی در آن حضور داشتند.
شرکتکنندگان با در دست داشتن پلاکارد، روشنکردن شمع و حمل کتاب بر اهمیت یادبود قربانیان و ثبت روایتهای مربوط به خشونت علیه هزارهها تأکید کردند. شمعها در این برنامه به عنوان نماد یادبود قربانیان و کتابها به عنوان نماد آگاهی، حقیقت و ثبت روایتها مورد استفاده قرار گرفت.
معترضان با نشر اعلامیهای خاطرنشان ساختند که کشتار غیرنظامیان و هدف قرار دادن گروههای قومی و مذهبی نباید در سکوت باقی بماند. آنان از جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری خواستند برای مستندسازی رویدادها، حمایت از قربانیان و پاسخگو ساختن عاملان اقدامهای موثر انجام دهند.
این فعالان همچنین بر نقش زنان در دادخواهی و فعالیتهای مدنی تاکید کردند و خواستار شنیدهشدن صدای قربانیان خشونت و تبعیض شدند.
تاریخی که هنوز محل بحث است
برگزاری چنین برنامههایی در حالی صورت میگیرد که مساله خشونت تاریخی علیه اهل تشیع و هزارهها در افغانستان، ریشههایی طولانی دارد و یکی از فصلهای بحثبرانگیز تاریخ این کشور به شمار میرود.
در اواخر قرن نوزدهم و در دوره حکومت امیر عبدالرحمان خان، نیروهای حکومت مرکزی در چندین مرحله علیه مناطق شیعهنشین عمدتا هزاره لشکرکشی کردند. شماری از منابع تاریخی از کشتار گسترده، مصادره زمینها، کوچ اجباری و به بردگی گرفتهشدن جمعیت زیادی از آنان در جریان این سرکوبها گزارش دادهاند.
میزان دقیق تلفات این رویدادها اما در منابع مختلف یکسان نیست. در برخی روایتها از کشتهشدن بخش بزرگی از جمعیت مردم شیعه و هزاره سخن گفته شده و رقمهایی تا حدود ۶۲ درصد نیز مطرح شده است. با این حال، این رقم میان پژوهشگران مورد اتفاق نیست و ارائه آن به عنوان یک آمار قطعی تاریخی نیازمند بررسی منابع و شواهد بیشتر است.
در ادبیات دادخواهی هزارهها، سرکوبهای دوره عبدالرحمان خان در بسیاری موارد «نسلکشی» خوانده میشود. این تعبیر از سوی شماری از پژوهشگران و نهادهای دادخواهی نیز به کار رفته است، هرچند درباره تعریف و طبقهبندی حقوقی این رویدادها میان پژوهشگران بحث وجود دارد.
از تاریخ تا امروز
موضوع دادخواهی هزارهها تنها به رویدادهای تاریخی محدود نمیشود. در سالهای اخیر نیز حملات مرگبار علیه غیرنظامیان شیعه و هزاره، بهویژه در مراکز آموزشی، مساجد و محافل مذهبی، بارها خبرساز شده است.
بخشی از این حملات از سوی گروه داعش شاخه خراسان و در دوره جمهوریت از سوی گروه طالبان انجام شده و در مواردی مسوولیت حملات را نیز بر عهده گرفتهاند.
نهادهای حقوق بشری نیز در گزارشهای مختلف درباره وضعیت امنیتی و حقوق بشری شیعیان و هزارهها ابراز نگرانی کردهاند.
بههمین دلیل، تجمعات اخیر را میتوان در امتداد دو موضوع دنبال کرد؛ یادآوری خشونتهای تاریخی و اعتراض به تداوم خشونت علیه غیرنظامیان در افغانستان امروز.
دادخواهی زنان
نقش زنان در این تجمع نیز بخش مهمی از برنامه یاد میشود. فعالان حقوق زنان از موضوع را فرصتی برای طرح خواستهای حقوق بشری و رساندن صدای قربانیان به جامعه جهانی میدانند.
در اعلامیه آنان آمده که هدف آنان از برگزاری این برنامه، زنده نگهداشتن یاد قربانیان، رساندن صدای دادخواهی هزارهها، ثبت روایتهای تاریخی و جلب توجه نهادهای بینالمللی به وضعیت حقوق بشر در افغانستان است.
این تجمع در شرایطی برگزار شد که فعالیتهای اعتراضی و مدنی زنان در افغانستان با محدودیتهای گسترده روبهرو است. با وجود این محدودیتها، گروههایی از زنان معترض همچنان تلاش دارند از طریق برنامههای اعتراضی و دادخواهانه، موضوع حقوق بشر و عدالت را در فضای عمومی و در برابر نهادهای بینالمللی مطرح کنند. همینطور یادآوری خواستهایی که به گفته برگزارکنندگان، بدون رسیدگی به موارد خشونت علیه غیرنظامیان و شنیدن صدای قربانیان، تحقق آن دشوار خواهد بود.
یاسمین کابلی
