ولادیمیر پوتین؛ رییسجمهور روسیه در تازهترین اظهارات خود در رسانه دولتی روسیه ۱، هدف اصلی عملیات نظامی روسیه را «آزادسازی نهایی دونباس و نووروسیا» عنوان کرد؛ عبارتی که نشان میدهد کرملین همچنان بر اهداف ارضی و سیاسی خود در شرق و جنوب اوکراین تاکید دارد.
اگرچه مقامهای روس پیش از این نیز از مفهوم «نووروسیا» استفاده کردهاند، اما طرح دوباره این اصطلاح در کنار دونباس، میتواند نشانهای از برجستهتر شدن آن در روایت رسمی مسکو از جنگ باشد.
پوتین در این سخنان به احتمال انجام «حملات ایذایی» از سوی نیروهای اوکراینی اشاره میکند و میگوید مسکو چنین اقداماتی را با هدف منحرف کردن توجه و توان نظامی روسیه از ماموریت اصلی خود ارزیابی میکند.
از نگاه کرملین، این حملات عملیاتهایی محدود و غافلگیرکنندهاند که هدف آنها ایجاد اختلال در برنامههای نظامی روسیه در جبهههای اصلی است. تاکید پوتین بر این موضوع را میتوان تلاشی برای نمایش تسلط فرماندهی نظامی روسیه بر تحولات میدانی و اطمینانبخشی نسبت به ادامه مسیر تعیینشده جنگ دانست.
«نووروسیا»؛ مفهومی تاریخی با پیامدهای ژئوپلیتیک
اصطلاح «نووروسیا» یا «روسیه نو» مفهومی تاریخی در ادبیات سیاسی روسیه است که به بخشهایی از جنوب و شرق اوکراین امروزی اشاره دارد؛ مناطقی که در دوره امپراتوری روسیه به این نام شناخته میشدند. با این حال، محدوده دقیق این مفهوم در روایتهای تاریخی و سیاسی یکسان نیست و درباره دامنه جغرافیایی آن دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
در آغاز جنگ، تاکید رسمی مسکو عمدتا بر حمایت از مناطق دونتسک و لوهانسک متمرکز بود، اما استفاده مجدد پوتین از مفهوم نووروسیا میتواند نشان دهد که این اصطلاح همچنان جایگاه مهمی در چارچوب ذهنی و تاریخی کرملین درباره آینده این مناطق دارد.
با این حال، از همین سخنان به تنهایی نمیتوان با قطعیت نتیجه گرفت که روسیه چه اهداف جغرافیایی مشخصی را در آینده دنبال خواهد کرد یا دامنه عملیاتی این مفهوم دقیقا تا کجا امتداد مییابد.
دو روایت متضاد از یک جنگ
کرملین اقدامات خود را در قالب «آزادسازی سرزمینهای تاریخی» و حمایت از جمعیتهای روسزبان توصیف میکند، در حالی که اوکراین و دولتهای غربی این اقدامات را اشغال و نقض حاکمیت یک کشور مستقل میدانند.
همین تفاوت بنیادین در روایتها، یکی از مهمترین موانع رسیدن به توافق سیاسی و پایان جنگ محسوب میشود؛ زیرا هر دو طرف، مشروعیت تاریخی و حقوقی متفاوتی برای مواضع خود قائل هستند.
تاثیر بر چشمانداز مذاکرات
اظهارات اخیر پوتین لزوما به معنای اعلام یک راهبرد کاملا جدید نیست، اما نشان میدهد که کرملین همچنان تحقق اهداف مورد نظر خود در دونباس و مناطق موسوم به نووروسیا را بخش مهمی از هر راهحل سیاسی احتمالی میداند.
در شرایطی که اوکراین حملات پهپادی خود را به عمق خاک روسیه افزایش داده است، این سخنان را میتوان نشانهای از تلاش مسکو برای تاکید بر تداوم اولویتهای راهبردی خود و بیاثر جلوه دادن فشارهای نظامی طرف مقابل دانست؛ موضوعی که میتواند روند هرگونه مذاکره آینده را همچنان پیچیده و دشوار نگه دارد.
