سایهٔ جنگ بر فراز تهران؛ لاریجانی مرد شمارهٔ یک طرح بقای جمهوری اسلامی

راه مدنیت: با افزایش تنش‌ها میان تهران و واشینگتن و آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه، نیویورک‌تایمز در گزارشی تفصیلی به قلم فرناز فصیحی، از تغییرات بنیادین در لایه‌های درونی قدرت در ایران نوشته است. بر اساس این گزارش، آیت‌الله علی خامنه‌ای با حاشیه راندن دولت رسمی، هدایت کشور در وضعیت بحرانی را به «علی لاریجانی»؛ دبیر شورای عالی امنیت ملی سپرده است تا بقای نظام را در برابر حملات نظامی و ترورهای هدفمند تضمین کند.

لاریجانی؛ معمار عبور از بحران

گزارش نیویورک‌تایمز که بر اساس گفتگو با ۱۰ مقام ارشد ایرانی و اعضای سپاه پاسداران تنظیم شده، حاکی از آن است که علی لاریجانی ۶۷ساله، اکنون عملا سکان اجرایی و امنیتی کشور را در دست دارد. او که سابقه فرماندهی در سپاه و ریاست مجلس را در کارنامه دارد، وظایف سنگینی از جمله سرکوب اعتراض‌های داخلی، رایزنی با متحدانی چون روسیه و قطر و نظارت بر مذاکرات هسته‌ای با واشینگتن را بر عهده گرفته است.

یک تحلیل‌گر نزدیک به حکومت در تهران به نیویورک‌تایمز می‌گوید: «رهبر ایران در این مقطع حساس به دلیل ذکاوت سیاسی و سابقه لاریجانی، اعتماد کاملی به او دارد. نقش او در زمان جنگ بسیار پررنگ‌تر خواهد بود.»

عقب‌نشینی مصلحتی پزشکیان

نکته قابل تامل در این گزارش، تضعیف جایگاه مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور ایران است. پزشکیان که پیش‌تر گفته بود «من پزشکم، نه سیاستمدار»، به نظر می‌رسد اقتدار اجرایی خود را به لاریجانی واگذار کرده است. در یک نمونه بارز، گزارش شده که حتا برای برقراری تماس میان وزیر امور خارجه ایران و فرستاده ویژه آمریکا (استیو ویتکاف، رییس‌جمهور کسب تکلیف را به لاریجانی ارجاع داده است.

طرح‌های چهارگانه برای جایگزینی و بقا

بخش مهمی از گزارش به تدابیر امنیتی برای «روز واقعه» اختصاص دارد. پس از تجربیات تلخ ایران در درگیری‌های ماه جون با اسراییل که منجر به ضربه به شبکه فرماندهی آنان شد، اکنون دستورالعمل‌های جدیدی صادر شده است:

تعیین جانشین‌های لایه‌ای: برای هر سمت نظامی و حکومتی تا چهار فرد جانشین تعیین شده است.
مدیریت در غیاب رهبری: اختیارات به حلقه‌ای مورد اعتماد تفویض شده تا در صورت قطع ارتباط یا کشته‌شدن مقامات ارشد، تصمیم‌گیری متوقف نشود.
و شورای دفاع ملی: تشکیل این شورا به ریاست علی شمخانی برای مدیریت امور نظامی در زمان جنگ.

آمادگی برای «سیلی» یا سقوط؟

در حالی که مذاکرات دیپلماتیک در جریان است، ایران نیروهای مسلح خود را در بالاترین سطح آماده‌باش قرار داده است. استقرار پرتابگرهای موشک در مرزهای غربی و سواحل جنوبی، نشان‌دهنده آمادگی تهران برای پاسخ موشکی به اسراییل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه است.

با این حال، کارشناسانی چون ولی نصر معتقدند که رهبری ایران با توزیع قدرت، خود را برای «هر اتفاق بزرگی» آماده می‌کند؛ جایی که جانشینی سیاسی ممکن است پیامد مستقیم یک جنگ تمام‌عیار باشد.

چالش مشروعیت داخلی

نیویورک‌تایمز تاکید می‌کند که به‌رغم این برنامه‌ریزی‌ها، چهره‌هایی چون لاریجانی، قالیباف و حتا حسن روحانی که در لیست «مدیران بحران» قرار دارند، با چالش جدی مقبولیت عمومی روبرو هستند. سرکوب‌های اخیر و اتهام‌های فساد مالی، پذیرش این چهره‌ها را توسط معترضانی که خواستار تغییرات بنیادین هستند، با دشواری جدی مواجه کرده است.

با این حال به نظر می‌رسد که تهران اکنون در دو جبهه می‌جنگد؛ جبهه دیپلماسی برای جلوگیری از برخورد نظامی و جبهه داخلی برای سازماندهی بقا. ظهور مجدد علی لاریجانی به عنوان «مرد روزهای سخت»، نشان‌دهنده عبور نظام از ساختارهای دموکراتیکِ نیم‌بند به سمت یک مدیریت کاملا امنیتی و متمرکز است.

فرشته باختری