وضعیت زنان افغانستان؛ بحرانیترین نمونهٔ نقض حقوق بشر در جهان
امروز ما با یک بحران صرفا سیاسی یا فرهنگی روبهرو نیستیم، بل با مصداق آشکار جنایت علیه بشریت و آپارتاید جنسیتی مواجهیم. طالبان از زمان بازگشت به قدرت در آگوست۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۱۲۹فرمان صادر کردهاند که بهطور سیستماتیک حقوق زنان را محدود کرده است؛ از آموزش و اشتغال گرفته تا حضور در فضای عمومی
در چهارمین سال پس از فروپاشی، جمیله عزیزی، وکیل مدافع حقوق بشر مقیم کانادا، وضعیت زنان افغانستان را «مصداق آشکار جنایت علیه بشریت» میداند. او در این گفتگوی کوتاه با روزنامه راه مدنیت میگوید که بیش از ۱۲۹فرمان طالبان علیه زنان صادر شده و هیچ نشانهای هم از اصلاح این سیاستها وجود ندارد. عزیزی تاکید میکند که مقاومت زنان تنها مانع جدی در برابر زنستیزی رسمی طالبان بوده و سکوت جامعه جهانی، بهمعنای همراهی با این سرکوب ساختاری است:
پرسش: وضعیت و جایگاه زنان افغانستان را در چهار سال پس از فروپاشی چگونه توصیف میکنید؟
در این مدت، وضعیت زنان افغانستان به یکی از بحرانیترین نمونههای نقض حقوق بشر در جهان تبدیل شده است. امروز ما با یک بحران صرفا سیاسی یا فرهنگی روبهرو نیستیم، بل با مصداق آشکار جنایت علیه بشریت و آپارتاید جنسیتی مواجهیم. طالبان از زمان بازگشت به قدرت در آگوست۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۱۲۹فرمان صادر کردهاند که بهطور سیستماتیک حقوق زنان را محدود کرده است؛ از آموزش و اشتغال گرفته تا حضور در فضای عمومی.
اگر طی این سالها حرکتها و اعتراضهای زنان شکل نمیگرفت، چه پیامدهایی را شاهد میبودیم؟
اگر این جنبشها خاموش میماندند، طالبان میتوانستند با مشروعیتسازی جهانی، حذف کامل زنان را تثبیت کنند. مقاومت زنان افغانستان چه در خیابان و چه در فضای مجازی، تنها مانع جدی در برابر زنستیزی رسمی طالبان بوده و هست.
آيا رویکرد طالبان در قبال حق آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان در این مدت دچار تغییر شده است؟
خیر، نهتنها تغییر نکرده؛ بل محدودیتها تشدید شده است. ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، الزام محرم برای خروج از خانه، تعطیلی سالونهای زیبایی و اخراج زنان از مشاغل دولتی، بخشی از این سیاستهاست. هیچ نشانهای از اصلاح یا بازنگری در دیدگاه آنان وجود ندارد.
در فضای بیتفاوتی یا سکوت جامعه جهانی، زنان افغانستان چه شیوههایی برای ادامهٔ مبارزه و فعالیت در برابر یک نظام زنستیز در پیش دارند؟
سکوت جامعه جهانی در برابر این جنایات بهمعنای همدستی با سرکوب است. زنان باید همچنان مقاومت کنند، اما این مقاومت بدون حمایت عملی، حقوقی و سیاسی جامعه جهانی به نتیجه نمیرسد. ما نیازمند تحریمهای هدفمند، فشار دیپلماتیک و پیگرد قضایی رهبران طالبان در دیوان کیفری بینالمللی هستیم.
چه خواستهها و مطالباتی را میتوانید بهعنوان یک زن مطرح کنید؟
بهرسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی بهعنوان جنایت علیه بشریت طبق مادهٔ ۷ اساسنامه رم، پیگرد قضایی رهبران طالبان در دیوان کیفری بینالمللی، توقف فوری نقض حقوق بنیادین زنان و لغو محدودیتهای تحصیل، اشتغال و سفر بدون محرم، تشکیل کمیسیون حقیقتیاب مستقل برای ثبت و بررسی جنایات طالبان علیه زنان، اعمال فشار سیاسی و دیپلماتیک شامل تحریمهای هدفمند و عدم به رسمیت شناختن طالبان و حمایت عملی از زنان فعال، خبرنگار و مدافع حقوق بشر از طریق پناهندگی امن و حمایت رسانهای و مالی.
و پیام پایانی شما؟
ما زنان افغانستان با وجود تمام محدودیتها، صدای خود را خاموش نکردهایم. ظلم هیچ گاه در طول تاریخ پایدار نبوده است، اما ایستادگیها ماندگار شدهاند. ما یک زندگی برابر انسانی و آزادی میخواهیم و جامعهای که در آن زن بودن جرم نباشد.
تهیه و ترتیب: یلدا طاهری
