خبر کوتاه و بیمقدمه بود، شبیه خود رفتن او: صبح شنبه، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ در خانهای در تاشکند اوزبیکستان، قلب وحید صابری از تپش ایستاد. قلبی که سالها بود زیر فشار بیماری و دوری، به سختی میتپید و سرانجام در تنهایی غربت تسلیم شد.
اگرچه بیماری قلبی او برای نزدیکانش راز پنهانی نبود، اما بازتاب گستردهٔ این خبر در میان فرهنگیان و شهروندان عادی افغانستان نشان میدهد که با مرگ او، تنها یک آوازخوان از میان نرفته؛ بلکه تکهای دیگر از حافظهٔ زخمی و خاطرههای نیمهکارهٔ یک نسل فرو ریخته است.
صدای کابل پیش از ویرانی
برای درک اینکه چرا نام وحید صابری تا این اندازه احساسات را برمیانگیزد، باید به کابل دههٔ شصت خورشیدی (۱۹۸۰ میلادی) برگشت؛ شهری که در میان کشمکشهای سیاسی، هنوز رگههایی از زندگی مدرن، تئاتر، رادیو و موسیقی زنده در آن جریان داشت. صابری که در همان شهر قد کشیده و از لیسهٔ حبیبیه فارغ شده بود، بخشی از نسلی بود که موسیقی را از حالت سنتی به فضاهای امروزیتر و جوانپسندتر پیوند زد. او کارش را در استودیوهای رادیو کابل با ترانهٔ «دختر زحمتکش دهقان منم» آغاز کرد؛ صدایی که نه ادعای حنجرههای کلاسیک و سنگین را داشت و نه به دنبال هیاهو بود؛ بلکه با صمیمیتی ملموس، خیلی زود جای خودش را در جمعهای خانوادگی باز کرد.
نقطهٔ عطف کارنامهٔ صابری، پیوند او با جریان نوگرایی بود که در آن سالها به نام «گروه باران» شناخته میشد. او در کنار نامهایی چون فرهاد دریا، اسد بدیع، مختار مجید و جاوید راهی، در شکلگیری گروهی نقش داشت که قواعد بازی را در موسیقی پاپ افغانستان تغییر داد. «گروه باران» در زمان خود یک پدیدهٔ اجتماعی بود؛ ترکیبی از سازهای مدرن، تنظیمهای تازه و انرژی جوانانی که میخواستند همگام با جهان پیش بروند.
با این حال، سرنوشت این گروه نیز از سرنوشت خود افغانستان جدا نبود. جنگ و مهاجرت، اعضای این جمع را در چهار گوشهٔ جهان پراکنده کرد و رویای تداوم آن جریان هنری را در نطفه خفه ساخت. صابری اما تا آخرین روزها به عنوان یکی از نمادهای زندهٔ آن دوران طلایی و از دسترفته در ذهن مردم باقی ماند.
ترانههای وحید صابری برای میلیونها افغانستانی در داخل و خارج از کشور، کارکردی بیشتر از سرگرمی داشت؛ برای بسیاریها بهعنوان یک «پناهگاه عاطفی»:
«یک روز بلند آفتابی»: در کشوری که دهههاست فضایش غبارآلود است، این ترانه نه فقط یک قطعهٔ موسیقی؛ بلکه آرزویی جمعی برای رهایی و روشنایی بود. همین تضاد میان متن امیدوارانهٔ آهنگ و واقعیت تلخ جامعه، آن را در آرشیو رادیو تلویزیون افغانستان ماندگار کرد.
«دو موجود ز هستی گرامیتر است»: سرودی دربارهٔ مادر و میهن که در دهههای مهاجرت و آوارگی، به تکیهگاه احساسی میلیونها انسان دور از خانه تبدیل شد و در هر جمعی، بغضهای فروخورده را میشکست.
«دل خریدار تو باشد» و «ابرها اگر ببارد»: قطعاتی که نشان میدادند او چگونه میتوانست با ملودیهای ساده و دلنشین، به دور از پیچیدگیهای فنی، مستقیم با احساس مخاطب ارتباط بگیرد.
وحید صابری هم مثل بسیاری از همنسلانش، بخش بزرگتری از عمر خود را در جابهجایی و مهاجرت گذراند. سالهایی در روسیه زیست و در دههٔ ۲۰۰۰ میلادی، در اوج دوری از کابل به هند رفت تا با همکاری ارکسترهای هندی آلبومهای تازهای ضبط کند؛ تلاشی که بیشتر از آنکه به دنبال شهرت دوباره باشد، تقلایی برای زنده نگه داشتن هویت هنری در تبعید بود.
او سالهای پایانی زندگیاش را در تاشکند گذراند؛ شهری که روی نقشه تنها چند صد کیلومتر با کابل فاصله دارد، اما دیوارهای سیاست و جغرافیا آن را برای یک هنرمند دلتنگ، به همان اندازه دور و غریب کرده بود که هر گوشهٔ دیگری از دنیا.
هرچند پیکر وحید صابری در تاشکند به خاک سپرده میشود، اما برای کابلیان، مرگ او یادآور تلخ این واقعیت است که راویان روزهای خوش گذشته، یکییکی در سکوت و غربت از صحنه خارج میشوند.




